Terugblik | Studentenwelzijn – Preventie in de praktijk

Tijdens de onlinebijeenkomst van het Landelijke Netwerk Studentenwelzijn op 12 december stond het thema preventie centraal. Het doel was om praktische handvatten te bieden voor het bevorderen van studentenwelzijn en het voorkomen van welzijnsproblemen en risicovol middelengebruik. Preventie is een belangrijk onderwerp, maar de vraag blijft: hoe zet je het daadwerkelijk om in de praktijk? Dit was het focuspunt van de bijeenkomst.

De rol van studiecoaches in studentenwelzijn

De bijeenkomst werd geopend door gastspreker Rynke Douwes, docent en onderzoeker bij NHL Stenden Hogeschool. Rynke is sinds 2020 bezig met haar promotieonderzoek, waarin ze de rol van studiecoaches in studentenwelzijn onderzoekt. Ze begon haar onderzoek door de vraag te stellen: wat verstaan studenten zelf onder welzijn? Hieruit bleek dat studenten het moeilijk vonden om welzijn te definiëren en vaak geen onderscheid maakten tussen hun welzijn als student en als persoon buiten de studiecontext. Wel interessant was de constatering dat studenten welzijn zagen als een balans tussen studie en privéleven, en dat dus een breed scala aan factoren invloed heeft op dit welzijn. Van persoonlijke omstandigheden tot de sfeer binnen de opleiding, de rol van medestudenten, docenten en studiecoaches.

Als link met preventie gaf Rynke aan dat deze factoren allemaal iets te maken hebben met het sense of belonging van studenten, en dat dit een goed overzicht is van de knoppen waaraan je kunt draaien als je als school wilt bijdragen aan studentenwelzijn.

Omdat de rol van docenten en studiecoaches hierin ook naar voren kwam, was Rynke benieuwd hoe studiecoaches zelf hiernaar kijken. Dit gaf vorm aan haar vervolgonderzoek, waarin ze de rolperceptie van studiecoaches onderzocht, met betrekking tot hun rol bij het ondersteunen van de mentale gezondheid van studenten. Hieruit kwamen vier verschillende rolpercepties van studiecoaches naar voren:

1. Bewustmaker – De coach ondersteunt studenten door bewustwording, herkenning en signalering.
2. Verbinder – De coach investeert in een goede relatie met de student en biedt ondersteuning.
3. Doorverwijzer – De coach verwijst studenten door naar hulpbronnen binnen de instelling.
4. Beschermer – De coach heeft altijd tijd en is bereikbaar voor studenten.

Uit haar onderzoek bleek dat de rol van verbinder door de meeste studiecoaches als het belangrijkste werd gezien. Voor studenten waren alle rollen vaak even belangrijk.

Wat interessant was, is dat het definiëren en vormgeven van deze rollen sterk bijdraagt aan het verduidelijken van het grijze gebied dat studiecoaches ervaren met betrekking tot hun rol en de bijbehorende verwachtingen. Het biedt een goede basis om het gesprek aan te gaan over wat de verwachtingen en rollen precies zijn. Doordat deze rollen ook voor studenten herkenbaar zijn, vormt dit een startpunt om de verwachtingen en rollen duidelijk met hen te communiceren.

Rynke sloot af met een aantal adviezen en handvatten. Op basis van haar onderzoek leek het belangrijkste dat studiecoaches duidelijk waren in hun rollen en verantwoordelijkheden tegenover studenten. Echter, in het kader van preventie leek het aanpassen van hun rollen aan de behoeften van de student belangrijker dan het vasthouden aan een strikt rolprofiel. Daarnaast noemde ze het professionaliseren van studiecoaches, zodat ze hun rollen en verantwoordelijkheden begrijpen en weten hoe en wanneer ze zich moeten aanpassen en van rol moeten veranderen. Hoe je dat kunt doen, is waar ze zich momenteel in haar onderzoek op richt. Hiervoor heeft ze samen met een collega een spel ontwikkeld, genaamd MindCoach, dat kan helpen om een gesprek op gang te brengen over de verschillende rollen. Een online variant is te vinden op www.mind-coach.eu.

Als je meer wilt lezen over Rynke’s onderzoek of zelf wilt deelnemen, kun je via deze link meer informatie vinden.

Praktijkvoorbeelden en subsessies

Naast de keynote van Rynke Douwes, waren er vier subsessies die praktijkvoorbeelden gaven over hoe preventie en welzijn in de praktijk kunnen worden gebracht. Klik op de titel van de subsessie voor meer informatie:

SKIP: Inzetten op de norm dat drugsgebruik niet normaal is (Danielle Ketelaars, Novadic-Kentron)

In deze subsessie werd dieper ingegaan op de vraag: Is drugsgebruik genormaliseerd onder studenten? Welke interventies kunnen ingezet worden om deze norm te verschuiven en hoe kun je inspelen op gewenst gedrag? Onderzoek laat zien dat er feitelijk geen sprake is van normalisering, omdat er de afgelopen jaren en decennia geen stijging in gebruik heeft plaatsgevonden. Wel zien we dat de huidige drugsgebruiker meer mainstream is geworden en dat drugsgebruik onder bepaalde groepen vaker voorkomt, zoals onder mannelijke studenten in het HBO of WO die in een studentenhuis wonen, vaak op stap gaan en veel tijd met vrienden doorbrengen. Het goede nieuws is dat de meeste nieuwe studenten geen ervaring hebben met drugs, dus met name in de transitieperiode van middelbare school naar hoger onderwijs is het belangrijk om realistische normen te communiceren en te benadrukken dat drugsgebruik niet de norm is. Een voorbeeld van het communiceren van ‘de gewenste norm’ is bijvoorbeeld aangeven dat 85% van de studenten het afgelopen jaar géén XTC heeft gebruikt (RIVM, 2023). Onderwijsinstellingen kunnen een belangrijke bijdrage leveren op het gebied van preventie en vroegsignalering van risicovol middelengebruik door de samenwerking met IVZ (instelling voor verslavingszorg) op te zoeken en alcohol/middelen op te nemen in het beleid over studentenwelzijn.

Werken aan Veerkracht, maar dan goed (Serge Feldmann, Hogeschool Rotterdam)

In deze sessie werd besproken hoe een trainingsprogramma voor veerkrachtontwikkeling in eerste instantie niet het gewenste effect had, maar door studenten vanaf het begin bij de ontwikkeling te betrekken, een succes werd. Belangrijke lessen waren onder andere de noodzaak van co-creatie, het gebruik van de taal van de student en het creëren van een veilige leeromgeving. Het trainingsprogramma heet Stressmanagement, kent 10 sessies en is voorzien van een uitgebreide reader, trainershandleiding en PowerPoints. De Hogeschool Rotterdam biedt het nu aan als keuzepakket.

Mental Health First Aid (Liza Gan – Van Iperen, Codarts & Peter Overzier, Indigo)

Deze sessie ging in op de Mental Health First Aid (MHFA) training, waarin deelnemers leren hoe ze studenten kunnen ondersteunen bij mentale gezondheidsproblemen. De training helpt docenten en andere medewerkers bij het herkennen van problemen zoals depressie, angst en middelengebruik, en biedt handvatten om op de juiste manier te reageren. Peter Overzier gaf in zijn presentatie aan dat jongeren behoefte hebben aan contact; je kunt dus direct de rol van ‘verbinder’ toepassen door bijvoorbeeld het volgende in gedachten te houden: ‘Wees een OEN (open, eerlijk & nieuwsgierig)!’. Verder leer je ook (rolbeschermer) waar de grenzen liggen van het geven van hulp en hoe/wanneer je beter kunt doorverwijzen. Meer informatie? Neem contact op met Indigo Rijnmond via Preventie@indigorijnmond.nl / 088 3571700.

Week van de Mentale Gezondheid (Hilke Poetsma, Deltion College)

Het Deltion College deelde hun ervaringen met het organiseren van een week rondom mentale gezondheid. Dit initiatief, met onder andere een ‘lekker-in-je-vel’-markt, hielp studenten om hun zorgen en ideeën over welzijn te delen. Via de Boom van Hoop konden studenten bijvoorbeeld hoop, wensen en tips delen met anderen, en via de ‘shitpot’ (letterlijk een niet-gebruikte toiletpot) konden studenten hun zorgen opschrijven en weggooien. Wat Deltion heeft geleerd, is dat een kleiner organisatieteam de coördinatie makkelijker maakt, dat samen eten en eten delen helpt om studenten aan te trekken (watermeloen werkte beter dan chocolade), en dat het delen van de input met de gemeenschap en duidelijk zijn over hoe dit gaat gebeuren belangrijk is.

Conclusie en vooruitblik

.De bijeenkomst bood waardevolle inzichten en praktische voorbeelden over hoe preventie in de praktijk kan worden toegepast om het welzijn van studenten te bevorderen. De volgende bijeenkomst van het Landelijke Netwerk Studentenwelzijn zal plaatsvinden op 11 maart 2025, en we kijken ernaar uit om meer inzichten te delen en samen te werken aan het verbeteren van het studentenwelzijn in Nederland.