Promotieonderzoek | Knelpunten en oplossingen studerende mantelzorgers
“Op het vlak van didactiek kan het wringen.”
Binnen het lectoraat familiezorg op de Hanzehogeschool is er veel aandacht voor mantelzorg. Hinke van der Werf is docent en onderzoeker binnen de Hanzehogeschool bij de opleiding Verpleegkunde. Met haar promotieonderzoek legde ze de knelpunten bloot rondom de thematiek van de groep studerende jonge mantelzorgers. Wat is de rol van onderwijsprofessionals hierbij en wat zijn zowel de behoeftes van studerende mantelzorgers als van docenten? Tijdens het interview ging Hinke in op de knelpunten en wat er nodig is om deze jongeren optimaal te ondersteunen.
Waarom promotieonderzoek naar studerende jonge mantelzorgers?
“Uit mijn verkennend onderzoek binnen de Hanzehogeschool bleek de problematiek veel groter en complexer dan gedacht. Op mijn vragenlijst onder studenten kwamen zoveel reacties dat ik toen heb besloten om mij volledig te focussen op deze doelgroep.”
Wat is het dilemma?
“Met name onderwijsprofessionals binnen het mbo, hbo en wo zijn vaak professionals uit de praktijk die les gaan geven. Zij hebben veel kennis, echter op het vlak van didactiek kan het wringen. De ondersteuning van jongvolwassenen met een chronisch ziek familielid (zoals wij studerende mantelzorgers noemen) is nog te afhankelijk is van de individuele inschatting van de professional. Hierdoor kan er een dilemma ontstaan tussen de rol van docent en hulpverlener:
- Enerzijds kan er sprake zijn van onvoldoende bewustwording van en kennis over deze doelgroep bijvoorbeeld door te weinig ervaring en opleiding als docent.
- Anderzijds mist er vaak een duidelijke formele rolbeschrijving van professionals binnen onderwijsinstellingen over wat hun taak is als het gaat om begeleiden van studenten.”
Wat hebben onderwijsprofessionals nodig?
“Bewustzijn over het bestaan van deze doelgroep en kennisdeling over ondersteuningsmogelijkheden van bijvoorbeeld een studentenpsycholoog of een gespreksgroep is nodig. Denk aan:
- Een duidelijke rolbeschrijving voor onderwijsprofessionals.
- Het bieden van verscheidene modaliteiten aan onderwijsprofessionals om hen te helpen deze doelgroep te identificeren en te ondersteunen, zoals informatie delen, intervisie met collega’s en communicatietrainingen voor onderwijsprofessionals.
- Het bieden van een overzicht van beschikbare ondersteuning binnen de onderwijsinstelling voor zowel de studenten als onderwijsprofessionals. Hiermee verlaag je de drempel om hulp te zoeken. Hierbij kan de landelijke modelovereenkomst van het ECIO voor studerende mantelzorgers als leidraad fungeren om individuele afspraken vast te leggen over de studie- en ondersteuningsbehoeften van de student.”
Wat zijn opvallende inzichten vanuit het promotieonderzoek?
“We denken als hulpverleners en onderwijsprofessionals vaak dat we het goed doen maar dat dit niet altijd zo is. Professionals zoals psychologen, maatschappelijk werkers en studieloopbaanbegeleiders moeten zich bewust zijn van het delicate evenwicht tussen enerzijds zorgen voor een familielid en anderzijds het maken van persoonlijke keuzes door deze jongvolwassenen. Om de studerende mantelzorgers in staat te stellen hun persoonlijke identiteit te ontwikkelen en balans te vinden, moeten we ruimdenkend zijn en eerst luisteren om de situatie te begrijpen voordat ze ondersteuning gaan geven. We willen vaak een oplossing of ze helpen uit de zorgsituatie te stappen terwijl dit niet altijd is wat de studenten ook willen. Hierbij moeten we de familiesituatie van deze studenten zonder oordeel beschouwen voordat we ze motiveren om persoonlijke beslissingen te nemen.”
Wat is je advies aan onderwijsprofessionals voor ondersteuning van studerende mantelzorgers?
“De definitie van Aldridge (2018) beschrijft dat opgroeien met zorgtaken impact heeft op de ontwikkeling van een jongvolwassene ongeacht of ze taken uitvoeren. Met deze eenduidige definitie voorkom je dat deze groep afhankelijk is van de gemeente of onderwijsinstelling of zij ondersteuning kunnen krijgen.
- Faciliteer en promoot als onderwijsinstelling gespreksgroepen waarin studerende mantelzorgers hun verhaal kunnen delen en advies kunnen krijgen van hun leeftijdsgenoten. Zo voorkom je vervreemding van leeftijdsgenoten.
- Wees alert en vraag studenten regelmatig naar hun thuissituatie zodat je eventueel vroegtijdig hulp kunt inschakelen en voorkómen dat deze studenten vroegtijdig de opleiding verlaten of vertragen.
- Een simpele e-mail of het uitnodigen van studenten voor een gesprek, om dingen te delen waarvan ze denken dat het invloed heeft op een stage of opleiding, kan de drempel verlagen om hulp te zoeken.”
Meer informatie
Hinke van der Werf verdedigde haar proefschrift op 31 mei 2023. Heb je hierover vragen? Neem dan contact op met Hinke via h.m.van.der.werf@pl.hanze.nl. Wil je kennis, knelpunten en best practices uitwisselen met andere onderwijsprofessionals? Sluit dan ook aan bij het ExpertiseLab Jonge mantelzorgers!
Van der Werf publiceerde op 11 maart 2023 een artikel over de rol van docenten en hun behoeftes. Tevens wordt inzicht gegeven in wat nodig is om docenten met passende faciliteiten te ondersteunen.
