Handreiking | Planmatige aanpak toegankelijk toetsen en examineren
“Plan, pas aan en toets inclusief.”
Toegankelijk toetsen begint bij een planmatige aanpak.
Wat bieden de handreiking en tips?
De handreiking biedt een planmatige aanpak voor het toegankelijk maken van toetsen en examens. Het biedt praktische tips en richtlijnen om belemmeringen voor studenten met een ondersteuningsbehoefte weg te nemen en zorgt ervoor dat toetsing eerlijk en inclusief is. Daarnaast biedt het ondersteuning bij het ontwikkelen van beleid en het creëren van draagvlak binnen de instelling.
Voor wie is het bedoeld?
Deze handreiking is bedoeld voor examencommissies die verantwoordelijk zijn voor toetsbeleid en kwaliteit. Denk ook aan beleidsmedewerkers en onderwijsprofessionals die betrokken zijn bij het organiseren en aanpassen van toetsing. Ondersteunend personeel, zoals studentendecanen en studieadviseurs, die een rol spelen bij het begeleiden van studenten met ondersteuningsbehoeften, hebben ook baat bij deze informatie.
Toegankelijk toetsen: een gedeelde verantwoordelijkheid
Ongeveer 15% van de hbo- en wo-studenten heeft een functiebeperking. Toetsen en examens moeten voor iedereen toegankelijk zijn. De aanpak verschilt per onderwijsinstelling, wat kansenongelijkheid kan veroorzaken. Hoe meer instellingen structureel werken aan toegankelijk toetsen, hoe eerlijker het onderwijs. Dit vraagt om samenwerking tussen docenten, examencommissies, onderwijscoördinatoren en beleidsmedewerkers. In dit artikel delen we concrete tips om toetsen en examens binnen jouw opleiding planmatig toegankelijker te maken.
Wettelijke verplichtingen
Volgens de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz) en het VN Verdrag Handicap moeten onderwijsinstellingen redelijke aanpassingen bieden om toetsen en examens toegankelijk te maken voor iedereen. Deze wetten bieden kaders, maar laten ruimte voor eigen invulling. Beleidsmedewerkers kunnen deze wettelijke verplichtingen vertalen naar concreet inclusiebeleid, zodat medewerkers handvatten hebben om hiermee aan de slag te gaan.
5 tips voor een planmatige aanpak
1. Analyseer het inclusiebeleid
Bekijk het inclusiebeleid van jouw instelling. Hoe toegankelijk en effectief zijn de toetsvoorzieningen binnen je onderwijsinstelling?
Beleidsmedewerkers kunnen de huidige situatie analyseren en knelpunten in het beleid aankaarten.
Examencommissies spelen een belangrijke rol bij het waarborgen van de kwaliteit van toetsing en kunnen verbeterpunten opnemen in richtlijnen.
Studentendecanen kunnen knelpunten en ervaringen van studenten delen om beleidsbeslissingen te onderbouwen.
2. Onderzoek bestaande voorzieningen
Inventariseer welke voorzieningen beschikbaar zijn voor toegankelijk toetsen en examineren. Evalueer ook hoe effectief deze voorzieningen zijn.
Docenten kunnen bij studenten nagaan of het aanvraagproces duidelijk is en of de huidige voorzieningen hen voldoende ondersteunen en welke alternatieven beter zouden werken.
Bepaal wie verantwoordelijk is voor het goedkeuren van aanvragen, bijvoorbeeld de examencommissie.
Onderwijskundigen kunnen beoordelen of alternatieve toetsvormen voldoen aan de leerdoelen en toetskwaliteit.
Het 3-stappenmodel voor het mbo of hbo/wo kan hierbij helpen:
De toetskwaliteit moet behouden blijven.
De maatregel moet effectief zijn.
De belasting voor de opleiding mag niet te zwaar zijn.
3. Bekijk de Onderwijs- en Examenregeling
De Onderwijs- en Examenregeling (OER) biedt mogelijkheden om toetsing toegankelijker te maken. Dit helpt om flexibiliteit te creëren voor studenten met een functiebeperking. Overweeg bijvoorbeeld het opnemen van een hardheidsclausule of een artikel over onvoorziene omstandigheden.
Onderwijscoördinatoren kunnen er samen met beleidsmedewerkers op toezien dat de OER aansluit bij de behoeften van studenten met een ondersteuningsbehoefte.
Studentendecanen kunnen studenten adviseren over hun rechten en de procedures rondom toetsaanpassingen.
4. Bied variatie in toetsvormen
Variatie in toetsvormen draagt bij aan toegankelijkheid en leidt tot minder aanpassingsverzoeken. Denk aan mondelinge toetsen naast schriftelijke toetsen.
Docenten kunnen experimenteren met verschillende toetsvormen en evalueren wat het beste werkt voor hun vak.
Onderwijskundigen kunnen helpen bij het ontwerpen van diverse toetsvormen die aansluiten bij de leeruitkomsten.
Onderwijscoördinatoren kunnen ervoor zorgen dat variatie in toetsvormen wordt opgenomen in de studiegids.
5. Blijf monitoren en verbeteren
Een toegankelijk toetsbeleid vraagt om voortdurende monitoring. Analyseer data over toetsvoorzieningen, aanvragen en trends.
Beleidsmedewerkers kunnen trends signaleren en verbeteringen voorstellen op basis van data.
Docenten en examencommissies kunnen quick wins identificeren en implementeren.
Onderwijskundigen kunnen reflecteren op de effectiviteit van de maatregelen en bijsturen waar nodig.
Lees ook de handreiking voor een planmatige aanpak
In de uitgebreide interactieve handreiking vind je meer praktische tips, voorbeeldteksten voor de OER en bijvoorbeeld richtlijnen voor mandaat en monitoring. De hierboven beschreven tips zijn tevens te downloaden als infosheet.
