Onderwijssysteem
“Een systeem waar iedereen kan leren en groeien“
Een inclusief onderwijssysteem zorgt ervoor dat studenten met een ondersteuningsbehoefte niet de uitzondering zijn, maar het uitgangspunt. Het begint bij beleid dat bewust rekening houdt met alle studenten, en dat op elk niveau van de onderwijsinstelling wordt doorgevoerd – van bestuur tot opleiding. Bij elke nieuwe maatregel of verandering wordt gekeken: wat betekent dit voor studenten die extra ondersteuning nodig hebben? Zo werk je stap voor stap aan gelijke kansen voor iedereen.
Studeren met een ondersteuningsbehoefte
Onder studenten met een ondersteuningsbehoefte verstaan we studenten die belemmeringen ondervinden vanwege een functiebeperking, chronische ziekte, mentale en psychische klachten, zwangerschap, jong ouderschap, trans- of genderdiverse studenten of bijzondere familieomstandigheden zoals mantelzorg.
Aspecten van een inclusief onderwijssysteem
Bestuur, beleid en agendasetting
Zorg voor inclusief beleid in jouw instelling
Jij als onderwijsprofessional hebt invloed op de manier waarop inclusief onderwijs wordt vormgegeven. Het begint bij goed bestuur en duidelijk beleid. Het bestuur zet zich in voor inclusie en zorgt dat dit beleid door de hele instelling wordt uitgevoerd. Jij kunt helpen door actief betrokken te zijn bij de implementatie en borging van inclusieve doelen en door beleid aan te passen op basis van de behoeften van studenten met een ondersteuningsbehoefte.
Van visie naar actie
Of je nu net begint of al stappen hebt gezet: inclusief onderwijs vraagt om duidelijke keuzes, afgestemde processen én blijvende inzet. ECIO ondersteunt je in elke fase:
- Ontwikkelen van een beleidsplan rond inclusie, visie en ambitie.
- Opstellen van een concreet plan van aanpak, met focus op student, leerroute en onderwijsomgeving.
- Implementeren, monitoren én borgen van beleid volgens kwaliteitsnormen en wetgeving.
Met deze aanpak zorg je dat inclusief onderwijs niet alleen op papier staat, maar ook echt wordt uitgevoerd én vastgehouden. Wil je snel aan de slag met een concrete verbetering?
VN-verdrag Handicap in de onderwijspraktijk
Zorg ervoor dat het VN-verdrag wordt nageleefd
Het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap is de basis voor inclusief onderwijs. Het is belangrijk dat je het naleven van dit verdrag actief ondersteunt en bijdraagt aan de integratie ervan in je onderwijsinstelling. Dit betekent dat je zorgt voor gelijke kansen, toegankelijkheid en volledige participatie voor alle studenten, ongeacht hun ondersteuningsbehoefte.
Implementeer en borg het VN-verdrag Handicap in de onderwijspraktijk
In Nederland kunnen ruim 2 miljoen mensen met een beperking niet vanzelfsprekend meedoen in de samenleving. Ook in het onderwijs ervaren veel studenten met een ondersteuningsbehoefte belemmeringen. Denk aan studenten met een functiebeperking, chronische ziekte, psychische klachten, zwangerschap, jong ouderschap, gendertransitie of mantelzorgtaken. Het VN-verdrag Handicap, dat sinds 2016 van kracht is, verplicht je als onderwijsinstelling om inclusief te zijn.
Wat betekent inclusief onderwijs?
Met inclusief onderwijs zorg je ervoor dat je als onderwijsinstelling niemand uitsluit. Studenten moeten zich welkom, gehoord en ondersteund voelen. Dat vraagt om beleid én praktijk die uitgaan van diversiteit als norm.
Richtlijnen VN-verdrag Handicap
Volgens het VN-verdrag moet het onderwijs:
- Beschikbaar zijn: voldoende aanbod van opleidingen.
- Toegankelijk zijn: fysiek, digitaal én sociaal.
- Aanvaardbaar zijn: van goede kwaliteit voor iedereen.
- Aanpasbaar zijn: flexibel in aanpak, toetsing en begeleiding.
Wat kun jij doen?
Als onderwijsprofessional kun je bijdragen aan een leeromgeving waarin álle studenten tot hun recht komen. Denk aan:
- Toegankelijke gebouwen en lesmateriaal.
- Flexibele studieplanning en toetsing.
- Goede begeleiding en ondersteuning.
- Aandacht voor de overgang naar stage of werk.
Wil je structureel werk maken van inclusie?
Zet je in voor duurzame verandering: onderteken de intentieverklaring VN-verdrag Handicap en werk samen met andere mbo- en hbo/wo-instellingen in de landelijke werkgroep.
Studentenparticipatie
Betrek studenten bij het proces. De ervaring van studenten die ondersteuning nodig hebben, dit heet ervaringsdeskundigheid, is erg belangrijk. Je betrekt de ervaringsdeskundige studenten bij de inrichting van het onderwijs. Luister naar hun ideeën en betrek ze bij het nemen van beslissingen. Zo zorg je ervoor dat het onderwijs aansluit bij hun behoeften en dat zij zich echt betrokken voelen.
Meer over studentenparticipatie >
” Niets over ons, zonder ons”
Studenten zitten vaak vol goede ideeën hoe het anders of beter kan op hun onderwijsinstelling. Zoals je weet hebben onderwijsinstellingen er belang bij om de behoefte van de student te vertalen in onderwijsbeleid. Hierdoor sluit het beleid beter aan bij wensen en verwachtingen. Studenten met een ondersteuningsbehoefte nemen hier een bijzondere plaats in.
Het VN-verdrag inzake personen met een handicap verplicht onderwijsinstellingen om actieve inclusie te bevorderen. Het motto ‘niets over ons, zonder ons’ is hierin leidend. Studenten met een ondersteuningsbehoefte moeten dus actief betrokken zijn bij beleidsvorming. Dit kan bij onderwijsinstellingen en studenten de volgende vragen oproepen:
- Welke voordelen heeft studentenparticipatie voor onze onderwijsinstelling?
- Hoe geeft onze organisatie actief vorm aan studentenparticipatie?
- Wat is nodig om studenten met een ondersteuningsbehoefte toegankelijk onderwijs te laten volgen?
- Wat betekent ‘niets over ons, zonder ons’ voor onze organisatie?
Gebruikmaken van de ervaringsdeskundigheid van de studenten, door hen bijvoorbeeld een podium te geven bij trainingen, workshops en symposia, is belangrijk. Het opzetten van peer-to-peer coaching en buddytrajecten draagt bij aan het bieden van laagdrempelige ondersteuning van studenten onderling. Hierbij kan ECIO je helpen. Wij verkennen graag samen de mogelijkheden.
Studentenplatforms/studentenraden
Op de hulpwijzer van Onbelemmerdstuderen.nl vind je een overzicht van de studentenplatforms voor en door studenten met een ondersteuningsbehoefte in het hbo/wo en studentenraden in het mbo. Staat het studentenplatform van je onderwijsinstelling er nog niet bij? Laat het ons weten via algemeen@ecio.nl.
Kwaliteitsborging
Inclusief onderwijsbeleid zorgt dat nieuwe besluiten en veranderingen systematisch worden getoetst op impact voor studenten met een ondersteuningsbehoefte. Zo voldoe je als instelling niet alleen aan het VN-verdrag Handicap, maar lever je ook actief een bijdrage aan duurzaam inclusief onderwijs. Je controleert de kwaliteit van het onderwijs en stelt bij waar nodig.
