10 jaar VN-Verdrag Handicap: Samen stappen zetten naar inclusiever onderwijs

Op 14 juli 2016 ging het VN-Verdrag Handicap officieel van start in Nederland, een historisch moment voor de rechten en gelijke kansen van mensen met een beperking. Het recht op onderwijs, als een van de belangrijkste mensenrechten, kreeg hierbij speciale aandacht. Sinds de ratificatie zijn er flinke stappen gezet, maar de weg naar volledig inclusief onderwijs en samenleving is nog niet afgelegd. Gisteren, tijdens de werkgroepbijeenkomst VN-Verdrag hbo/wo, vierden we deze mijlpaal en realiseerden we ons opnieuw: als onderwijsinstelling sta je er niet alleen voor!

Doelen van het VN-Verdrag

Het VN-Verdrag Handicap heeft als doel de maatschappelijke deelname van mensen met een beperking te bevorderen. Het verplicht onderwijsinstellingen om een inclusieve leeromgeving te creëren, waarbij alle studenten, ongeacht hun beperking, gelijke kansen krijgen. Dit houdt in dat niet alleen individuele aanpassingen noodzakelijk zijn, maar dat het gehele onderwijssysteem toegankelijk moet zijn voor iedereen. Enkele van de belangrijkste doelstellingen zijn:

1. Toegankelijkheid voor gelijke deelname van studenten met een ondersteuningsbehoefte aan onderwijs.
2. Recht op onderwijs met flexibele leermethoden die aansluiten bij diverse leerstijlen en behoeften.
3. Betrekken van ervaringsdeskundigen bij beleid en uitvoering van inclusief onderwijs.

Tien jaar van vooruitgang

In de afgelopen tien jaar zijn er belangrijke vooruitgangen geboekt. Dankzij de ratificatie van het VN-verdrag zijn er tal van wetgevende aanpassingen doorgevoerd, zoals de wijziging van de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte. Ook werden de eerste stappen gezet naar algemene toegankelijkheid, waarbij niet alleen individuele aanpassingen, maar algemene voorzieningen de norm worden.

De implementatie van het VN-Verdrag in het onderwijs is een succesverhaal van samenwerking. In 2017 werd samen met de Universiteit Leiden, NHL Stenden Hogeschool, en de Vrije Universiteit Amsterdam, de intentieverklaring VN-Verdrag geïnitieerd. Deze verklaring legde de basis voor een gezamenlijke aanpak van het implementeren van het VN-verdrag in het hbo en wetenschappelijk onderwijs. Instellingen die de intentieverklaring hebben ondertekend, werken samen in werkgroepen om inclusie te bevorderen en best practices te delen. Inmiddels hebben bijna alle hogescholen en universiteiten zich aangesloten bij dit initiatief. Sinds 2022 is het initiatief ook uitgebreid naar het mbo, met inmiddels 14 mbo-scholen die deelnemen.

Successen van de implementatie

Sinds de ondertekening van de intentieverklaring in 2017, zijn er belangrijke stappen gezet richting inclusief onderwijs. Een van de grootste successen is de ondertekening zelf, die de wil van onderwijsinstellingen toont om daadwerkelijke stappen te zetten voor inclusiever onderwijs. Sindsdien heeft samenwerking binnen de werkgroepen belangrijke successen geboekt rondom de implementatie van het VN-Verdrag, zoals: 

• Inclusief onderwijs is steeds meer een structureel onderdeel van onderwijsinstellingen.
• Er is groeiende bewustwording en betrokkenheid van zowel medewerkers als studenten.
• Centrale afspraken en duidelijke beleidsstructuren worden steeds vaker gerealiseerd.
• Onderwijsinstellingen hebben stappen gezet om de fysieke toegankelijkheid van gebouwen te verbeteren.
• De onderwijsinstellingen hebben werk gemaakt van centrale en vindbare informatievoorziening rondom voorzieningen en begeleidingsmogelijkheden.
• De focus verschuift van het medische (wat heb je?) naar het sociale model (wat heb je nodig?) van inclusie.
• Samenwerking tussen afdelingen en externe organisaties is versterkt voor een geïntegreerde benadering.
• Studententevredenheid is gestegen, vooral door verbeterde ondersteuning en toegankelijkheid.

Oproep aan de onderwijsinstellingen: Sluit aan en maak samen het verschil!

Hoewel er al veel is bereikt, is er nog veel werk te doen. Daarom roepen we onderwijsinstellingen op om zich aan te sluiten bij de werkgroep VN-verdrag voor het hbo/wo of mbo. Deelname is gratis en biedt vele voordelen. Door samen te werken bespaar je als onderwijsinstelling tijd en geld én profiteer je van de kennis en ervaringen van anderen.

Blik op de toekomst

Met de samenwerking binnen de werkgroepen VN-Verdrag Handicap hebben de onderwijsinstellingen al veel bereikt, maar de uitdaging blijft om inclusiviteit verder te integreren in de praktijk. Zo zijn centrale aansturing en meer middelen essentieel om de implementatie verder te versnellen. De komende jaren moeten we blijven werken aan het verbeteren van de toegang tot leermiddelen, het versterken van de studiebegeleiding en het creëren van een breed gedragen visie op inclusief onderwijs. Dit is niet alleen een taak voor de overheid en onderwijsinstellingen, maar voor iedereen die gelooft in een inclusieve samenleving.

We vieren de positieve veranderingen die we al hebben gerealiseerd en blijven samen werken aan een toekomst waarin inclusie voor iedereen een vanzelfsprekendheid is!