Terugblik | Netwerkbijeenkomst Toegankelijk Toetsen en Examineren mbo

Op 12 maart vond de eerste netwerkbijeenkomst plaats over toegankelijk toetsen en examineren in het mbo. Met een diverse groep onderwijsprofessionals bespraken we kansen, knelpunten en praktische oplossingen, met speciale aandacht voor studenten met een vluchtachtergrond. 

Namens het UAF gaven Jean Pierre Gossieau en Marjoleine van der Zeijden een inkijk in hun werk en de doelgroep die zij ondersteunen. Het UAF begeleidt jaarlijks duizenden gevluchte studenten en professionals bij het vinden van hun plek in het Nederlandse onderwijs en op de arbeidsmarkt. Dit doen zij door middel van advies, informatie, begeleiding en waar nodig financiële ondersteuning. Binnen het mbo richt het UAF zich momenteel vooral op studenten op niveau 3 en 4, met de ambitie om deze ondersteuning verder uit te breiden in samenwerking met onderwijsinstellingen. 

De begeleiding van het UAF

De begeleiding van het UAF beslaat alle fasen: vóór, tijdens en na de inburgering. Voor mensen die nog niet het taalniveau B1 hebben bereikt, biedt de UAF Academy de mogelijkheid om Nederlands te leren, ook vanuit een azc. Vanaf B1 ondersteunt het UAF bij studiekeuze. Daarbij wordt gekeken naar de achtergrond en mogelijkheden van de student. Samen wordt bepaald of directe instroom op de arbeidsmarkt haalbaar is of dat (aanvullende) scholing nodig is. Wanneer studeren de beste optie blijkt, helpt het UAF bij het vinden van een passende opleiding en blijft het betrokken tijdens de studie.

Het mbo en de doelgroep

Het mbo speelt een belangrijke rol voor deze doelgroep: ongeveer 80 procent van de studerende statushouders volgt een mbo-opleiding. Het praktijkgerichte karakter, de relatief korte duur en de mogelijkheid om werk en leren te combineren maken het mbo aantrekkelijk. Ook voor hoger opgeleide vluchtelingen kan dit een passende route zijn om opnieuw in te stromen op de Nederlandse arbeidsmarkt. Omdat buitenlandse diploma’s niet altijd volledig worden erkend, biedt het mbo vaak flexibiliteit en kansen op basis van motivatie en potentie.

Van aankomst tot start studie

Vluchtelingen doorlopen vaak een intensief traject voordat zij aan een studie kunnen beginnen. Na aankomst start de procedure voor een verblijfsstatus, die gepaard gaat met lange wachttijden en onzekerheid. Deze periode in een azc kan maanden duren en is voor veel mensen stressvol, omdat nog niet duidelijk is of zij in Nederland mogen blijven. Ook daarna volgen vaak gezinshereniging en de zoektocht naar huisvesting, wat opnieuw tijd kost. Zonder woning kan de inburgering meestal niet starten en blijft ook taalontwikkeling beperkt. 

Pas wanneer iemand is gehuisvest, ontstaat er ruimte voor inburgering en oriëntatie op studie en werk. In deze fase spelen vragen over diploma-erkenning en mogelijkheden op de arbeidsmarkt. Tegelijkertijd moeten veel mensen hun leven opnieuw opbouwen. Dit maakt de periode voorafgaand aan een studie intensief, zowel praktisch als mentaal. Het UAF ondersteunt studenten in deze fase onder andere bij het vormen van realistische verwachtingen en het maken van passende keuzes voor onderwijs of werk. 

Start van de studie

De start van een studie is voor veel studenten met een vluchtachtergrond intensief. Ondanks een goede voorbereiding worden de eerste schooldagen vaak als overweldigend ervaren. Tegelijk passen veel studenten zich na enkele weken snel aan en krijgen zij meer grip op hun studie. Toch lopen studenten tegen verschillende uitdagingen aan. Taal speelt een grote rol, omdat deze in het Nederlandse onderwijs in vrijwel alle vakken verweven is en vaak impliciet wordt gebruikt, bijvoorbeeld in verhalende rekensommen en metaforen. Ook zijn zaken zoals groepswerk, feedback en reflecteren niet voor iedereen vanzelfsprekend. Wat voor docenten logisch lijkt, vraagt vaak extra uitleg. Daarnaast spelen factoren zoals verblijfsprocedures, huisvesting, thuissituatie en mogelijke trauma’s een rol. Dit vraagt om begrip, aandacht en soms om het bieden van rust en ruimte.

Studentperspectief

Na de pauze stond het verhaal van student Mohammed centraal. Hij vertelde over zijn achtergrond in Syrië, waar hij rechten studeerde, en over zijn komst naar Nederland. Inmiddels volgt hij de mbo-opleiding Social Work niveau 4 en loopt hij stage, waar hij mensen ondersteunt en begeleidt. Zijn verhaal maakte duidelijk hoe gemotiveerd hij is en hoe actief hij bijdraagt aan de samenleving. Tegelijk gaf hij aan dat de Nederlandse taal een uitdaging blijft, vooral bij examens, diepgaande gesprekken voeren, schriftelijke opdrachten. Hij ervaart onder andere tijdsdruk, moeite met digitale examens en beperkte mogelijkheden om hulpmiddelen effectief te gebruiken. 

Naar aanleiding van zijn verhaal ontstond een gesprek over passend examineren. Daarbij werd benadrukt dat onderwijsinstellingen via oefenexamens kunnen onderzoeken welke ondersteuning een student nodig heeft, zoals extra tijd, pauzes of aangepaste examinering. Ook werd duidelijk dat studenten niet altijd op de hoogte zijn van deze mogelijkheden. Daarnaast is het belangrijk om niet alleen naar taalvaardigheid te kijken, maar vooral naar wat een student daadwerkelijk kan laten zien. Vanuit de aanwezigen werden aanvullende inzichten gedeeld, zoals het belang van het combineren van theorie en praktijk in het onderwijs en het ontwikkelen van duidelijke beoordelingsrichtlijnen voor NT2-studenten.  

Wat kun je meenemen?

Tijdens de bijeenkomst kwamen verschillende aandachtspunten naar voren. Goed verwachtingsmanagement is essentieel, niet alleen voorafgaand aan de studie, maar ook tijdens en na de opleiding. Het is belangrijk om studenten niet alleen te informeren, maar ook praktisch te laten zien hoe zaken werken.

Daarnaast is het van belang om studenten te blijven stimuleren en niet uitsluitend te beoordelen op taalniveau. Kijk naar ontwikkeling en potentieel. Ook ondersteunende structuren, zoals een buddysysteem, kunnen bijdragen aan studiesucces. Tot slot blijft trauma-sensitief werken een belangrijk aandachtspunt.

Oproep

Stichting UAF voor Vluchtelingenstudenten gaat in 2026 verder met de ondersteuning van vluchtelingen binnen het mbo. Zij willen de positie van vluchtelingen binnen het mbo versterken en werken in een project voor dit doel samen met de MBO-Raad. Wil je hier vanuit jouw onderwijsinstelling een bijdrage leveren, meer informatie of meedenken? Neem dan contact met UAF via MBO@uaf.nl

Vooruitblik

De volgende bijeenkomst van het netwerk Toegankelijk Toetsen en Examineren mbo vindt plaats op donderdag 11 juni 2026 van 15.00 tot 16.30 uur (online via MS Teams). Netwerkleden ontvangen automatisch een uitnodiging. 

We sluiten graag aan bij de behoeften uit het werkveld. Heb je een suggestie voor een thema of wil je zelf een bijdrage leveren? Laat het ons weten via: 
https://forms.office.com/e/ANrFKV11gr