Terugblik | Landelijk netwerk Toegankelijk Toetsen en Examineren

Minne Bakker verwelkomt iedereen en neemt het programma door. Na een korte voorstelronde en de mededelingen gaan we aan de slag met het thema passend toetsen. Het thema van vandaag is tot stand gekomen door de behoefte die we in het veld proefden. We merkten als ECIO zijnde dat er vaak vragen komen vanuit studenten en onderwijsinstellingen over ‘de examencommissie komt mij niet tegemoet, wat moet ik doen?’ Maar ook de vraag; wat moet, wat mag en wat kan er wel?

Vanuit de principes van UDL zorg je dat toetsen en toetsstructuren al aan de voorkant inclusief zijn zodat je op individueel niveau minimale aanpassingen hoeft te doen. Dit kun je bijvoorbeeld doen door standaard meerdere toetsvormen aan te bieden. Uiteindelijk is het doel van een toets het aantonen van bekwaamheid, dat kan vaak op verschillende manieren aangetoond worden. Op die manier haal je heel veel vragen en obstakels voor studenten weg, waardoor maatwerk (vanaf niveau 2 van de piramide) niet meer nodig is. We realiseren ons ook dat inclusief toetsen niet áltijd kan; bijvoorbeeld bij landelijke toetsen is dit zowel in het mbo als ho een uitdaging. In die gevallen kom je toch weer bovenaan in de piramide terecht (maatwerk). Tijdens de sessie werd deze keer op juist deze gevallen waar maatwerk nodig is ingegaan.

Inspiratie uit het mbo – Bea van Heukelom, manager passend toetsen en examineren CvTE

Het CvTE is een zelfstandig bestuursorgaan (zbo) dat verantwoordelijk is voor de centrale examens in het voortgezet onderwijs en mbo, voor de staatsexamens voortgezet onderwijs en staats-examens Nt2 en voor de kwaliteitsbewaking van toetsen in het primair onderwijs. Bea geeft ons zicht in passend examineren in het MBO ter inspiratie voor zowel mbo-instellingen als het hoger onderwijs.

Gelijk versus passend examineren

Een belangrijk aspect van passend examineren is het vinden van een balans tussen standaardisatie en flexibiliteit. Het CvTE staat voor de uitdaging om zo toegankelijk mogelijke centrale examens te maken, rekening houdend met de diversiteit in ondersteuningsbehoeften. Voor studenten met een zintuiglijke beperking worden aangepaste examens ontwikkeld, die aansluiten bij hun specifieke toegankelijkheidsbehoefte. Voor niet alle studenten kan op deze manier tegemoet gekomen worden aan hun ondersteuningsbehoeften. Daarvoor kunnen ook aanpassingen in de manier van examineren nodig zijn. Dit noemen we passend examineren. Deze aanpassingen mogen nooit de exameneisen aantasten. De student wordt met de aanpassingen niet bevoordeeld. Ervaren belemmeringen worden weggenomen. Om in te schatten wat doeltreffende en noodzakelijke aanpassingen zijn voor een student is kennis nodig van verschillende belemmeringen en ondersteuningsbehoeften én kennis van toetsen en examineren.

In het MBO geldt de ‘regeling aangepaste wijze of vorm van examineren centrale examens mbo’, waarin de ‘spelregels’ voor aanpassingen zijn vastgelegd. Deze kaders gelden voor de centrale examens, niet voor de instellingsexamens. Bij de instellingsexamens gaat de instelling zelf over wat wel en niet aan aanpassingen ingezet kan worden. Voor zowel de instellingsexamens als de centrale examens geldt dat de instelling besluit over het al dan niet inzetten van aanpassingen voor een student. Bea verwijst in haar presentatie naar de ‘Special Needs Special’ voor passend examineren bij centrale examens in het mbo. Hierin worden de kaders uit de regeling nader toegelicht. Het hoger onderwijs kent een dergelijke regeling niet. Wel staan zij voor dezelfde opdracht vanuit de Wet gelijke behandeling bij handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz). Hieruit blijkt dat instellingen belemmeringen voor studenten weg moeten nemen, tenzij dit een onevenredige belasting vormt voor de instelling. Met de deelnemers is stilgestaan bij wat dat zou kunnen zijn. De deelnemers geven aan dat hoge kosten, onevenredige werkdruk en impact op de planning factoren zijn die hierbij meespelen. Duidelijk is dat er niet zomaar gesproken kan worden van een onevenredige belasting. Het is in alle gevallen belangrijk om transparant te zijn en openlijk te communiceren naar zowel collega’s als studenten over de redenen waarom je wel/niet een bepaalde aanpassing kan bieden.

Wat is passend examineren?

Het is belangrijk om bij passend examineren de behoeften van de student en de belemmeringen bij het maken van de examens centraal te stellen. Bij het vaststellen van wat doeltreffende aanpassingen zijn voor een student kun je putten uit eerdere ervaringen van en met de student. Bea licht verschillende mogelijkheden voor passend examineren toe in haar presentatie, zoals het inzetten van pauzes, spraaksynthese, extra tijd of ondersteuning door personen. Besluit niet voor de student, maar met de student. Bea pleit voor een positieve mindset richting het doen van noodzakelijke aanpassingen (“ja, tenzij” in plaats van “nee, mits”). Hoewel de wet- en regelgeving voor het ho weer net anders zijn dan voor het mbo, en er op instellingsniveau (ook in het mbo) meer mogelijk is dan voor landelijke toetsen, geeft de Special Needs Special houvast – ook voor het ho – over wat er minimaal mogelijk is in het passend toetsen.

Ruimte voor uitwisseling in groepjes

In groepjes wisselden het netwerk knelpunten en goede voorbeelden uit, waarna we kort plenair terugkoppelen. Het komt naar voren dat het organisatorisch soms best lastig kan zijn om alternatieve toetsvormen te faciliteren. Daarnaast kun je (AVG-technisch) de examinatoren ter plekke niet inlichten over de ondersteuningsbehoefte van de student waardoor de examinator zich ook niet kan aanpassen hieraan.

Spreekuur

Op 23 mei van 14:00-15:00 uur  is er een online spreekuur voor het uitwisselen van vragen en casuïstiek. Netwerkleden ontvangen hiervoor de vergaderlink.