UDL | Onderwijsaanpak van Universiteit Maastricht

Met het geven van grootschalige hoorcolleges en practica ervoer Roy Erkens, plantenbioloog met een focus op evolutionaire biologie, te weinig binding met zijn studenten. Daarom maakte hij de overstap naar het kleinschalige biologieonderwijs binnen het Maastricht Science Programme (het University College voor bèta-wetenschappen in Maastricht). Dit programma zat destijds in de opstartende fase. Erkens ging met het curriculum aan de slag, en probeerde zijn eigen vakken conform het UDL-principe te ontwerpen. Tijdens een interview vertelt hij over de meerwaarde van UDL voor álle studenten én docenten.

Aanleiding voor de toepassing en het waarom achter UDL

“De UDL-gedachte sloot goed aan bij de manier waarop ik graag onderwijs geef en vind hoe dat onderwijs moet zijn. […] We houden teveel vast aan hoorcolleges en eindtentamens. Het is niet altijd goed om het zo te doen. In het huidige systeem doet de docent voornamelijk het werk, waarna de student door een hoepel springt.”

“Binnen UDL-onderwijs ligt de verantwoordelijkheid meer bij de student. En daar pluk ik, als docent, op den duur de vruchten van”

Kleinschalig en intensief onderwijs

Omdat het curriculum van het Maastricht Science Programme veel ruimte voor eigen invulling van de docenten biedt, verschilt het onderwijs en de vorm ervan binnen de opleiding. Docenten kampen, in Erkens ogen, binnen zijn programma in mindere mate met bureaucratische processen en vaststaande plannen, kaders en eisen. Erkens ervaart veel ruimte binnen de opleiding om te experimenteren, ondanks dat de doelen binnen de vakken wel vaststaan en de kwaliteit hoog moet zijn. “Sommige collega’s kennen het UDL-principe, sommigen niet. De gemeenschappelijke deler in hun onderwijs is kleinschalig en intensief. Dat zit in het DNA van het onderwijs; een persoonlijke aanpak die zorgt voor een lage uitval van studenten”, aldus Erkens.

UDL-onderwijs enthousiasmeert zijn studenten waardoor ze meer leren, zowel op inhoudelijk vlak als op het gebied van 21ste-eeuwse vaardigheden. Het helpt studenten het meeste uit zichzelf te halen en meer te leren dan dat Erkens als docent zou kunnen overdragen. Daarmee maakt het lesgeven volgens het UDL-gedachtegoed Erkens effectiever als docent.

“Doordat de studenten zelf bepalen hoe ze met de leerstof aan de slag gaan, sluit het beter aan bij hun interesses en beklijft de theorie beter”

Meer ruimte voor persoonlijke leerervaringen

In plaats van de klassieke vorm van examinering, maakten de studenten hun eigen antwoordsleutel op basis van het lesboek en de aantekeningen. De toets mochten de studenten zelf nakijken en konden hiermee op hun eigen antwoorden reflecteren. Hiermee werden ze meer aan het denken gezet over de stof en hun manier van antwoorden. Deze toetsvorm gaf volgens Erkens meer ruimte voor persoonlijke leerervaring. “UDL bood tevens uitkomst voor het bieden van cursussen die zowel online- als fysiek ‘proof’ zijn en waarbij je de bewegingsvrijheid van studenten vergroot, voegt Erkens toe.

Voor het maken van een andere eindopdracht kregen studenten de vrije hand om het geleerde te laten zien op een voor hen leuke, relevante manier. Bijvoorbeeld met een presentatie, geschreven stuk, poster of video. Ook het werk van de docent wordt hierdoor leuker. Tevens waren er hier ook elementen als peerfeedback en zelfreflectie in verwerkt. De studenten gaven in de eindevaluatie aan dat ze wel meer van dit soort opdrachten wilden. Het maakte voor hen de stof toegankelijker en relevanter en werden hierdoor extra gemotiveerd. Erkens beaamt ook dat de studenten in zijn vakken hard werken, niet omdat hij dit wil maar omdat ze dat zélf willen.

“Met UDL word je effectiever als docent. Je kunt je meer richten op de ondersteuning van het leerproces”

Veranderaanpak

De coronacrisis was voor Erkens het momentum om zijn onderwijs meer UDL-proof in te richten. Vanwege de tijd en complexiteit voert hij stapsgewijs veranderingen in en kijkt of het werkt. Zo speelt Erkens in op de kansen en blijft de kern van het onderwijs gelijk. Zijn aanpak is gemotiveerd en onderbouwd, zodat hij al zijn keuzes kan uitleggen aan bijvoorbeeld een examencommissie.

Erkens vindt het belangrijk dat de individuele student het beste uit zichzelf kan halen. In zijn opdrachten staan de leerdoelen helder beschreven, waardoor de opdracht heel duidelijk is. De vorm van de opdracht is ondergeschikt als deze niets bijdraagt aan het leereffect. Zo kunnen studenten zelf kiezen hoe zij laten zien dat hun leerdoelen behaald zijn.

Erkens zoekt voortdurend naar onderwijsverbeteringen, waarmee hij de student kan activeren en betrekken. Zo heeft hij naast gewone tafels en stoelen ook statafels geregeld. Ook zorgt Erkens voor werkvormen met kleine groepjes studenten. Dit verlaagt de drempel om actief te participeren in het onderwijs. Erkens denkt dat alle docenten uit de voeten kunnen met UDL, ondanks dat docenten ook heel divers zijn. Maar juist van die diversiteit in het aanbieden van onderwijs profiteren studenten. “Om docenten te overtuigen dat UDL werkt, biedt het delen van best practices een uitkomst, want van goede voorbeelden kun je leren”, aldus Erkens.

Wat UDL oplevert

 “Het onderwijs wordt meer van de student, omdat zij zelf mogen bepalen hoe ze leren”

De opleiding van Erkens wordt grotendeels gevolgd door internationale studenten. Daarmee is iedereen al gauw een minderheid binnen de opleiding en is de diversiteit soms niet merkbaar omdat het de standaard is. Erkens maakt geen uitzondering in zijn onderwijs voor studenten met een ondersteuningsbehoefte. Dat is namelijk niet expliciet nodig. In zijn UDL-onderwijs met veel persoonlijke aandacht vindt hij liever een manier waarop alle studenten kunnen laten zien wat zij kunnen. In specifieke gevallen kan dit ook het verschuiven van een deadline zijn. Erkens denkt dat je ondanks UDL-onderwijs altijd met uitzonderingen te maken zal krijgen. Dankzij UDL heeft hij meer tijd en ruimte om goed mee te denken met deze studenten. Ook merkt hij dat zijn studenten voor zijn cursussen gemotiveerd zijn. Ze werken hard, stellen uitgebreide vragen over de stof en leveren vaak meer in dan dat hij gevraagd heeft.