Landelijk netwerk | Accessible Academia over barrières, missie en toekomst van inclusieve universiteiten

Accessible Academia is een landelijk netwerk van studenten, promovendi, onderzoekers en medewerkers met een ondersteuningsbehoefte aan Nederlandse universiteiten. In een open interview, afgenomen door Franka van de Wijdeven, communicatieadviseur bij ECIO, delen zij hun persoonlijke ervaringen, missie en ideeën voor structurele verandering in de academische wereld.

“Toegankelijkheid is geen gunst, maar een recht en een taak van de instelling.” – Bas Koelewijn (hij/hem), ervaringsdeskundige en onderzoeker naar de ervaringen van studenten en academici met een functiebeperking.

Waar lopen studenten en medewerkers tegenaan?

“Het grootste probleem is dat toegankelijkheid nog steeds achteraf moet worden ingepast,” zegt Bas. “Je bent afhankelijk van individuele aanpassingen, goedkeuringen en bureaucratie. Voor iemand anders is het een normale werkdag, voor jou een enorme drempel.” Laurier Hendricx (xij/die), software asset manager aan de Universiteit Utrecht en ambassadeur van Netwerk USP Inclusief, benadrukt de regeldruk: “Omdat voorzieningen per individu bekeken worden, kost het enorm veel tijd en energie om alles zelf te regelen. Ondertussen moet je ook gewoon je werk doen.” Steven Arisz (hij/hem), bioloog en onderzoeker aan de Universiteit Utrecht, wijst op een structureel probleem: “De manier waarop universiteiten zijn georganiseerd, maakt verandering lastig. Er is vaak geen goede afstemming tussen centraal beleid en de praktijk op faculteiten. Professionele kennis over ondersteuningsbehoeften ontbreekt vaak.”

Aandachtspunten en ervaringen rondom toegankelijkheid

Aandachtspunten toegankelijkheid	Ervaringen vanuit de praktijk
Fysieke toegankelijkheid: neem toegankelijkheid direct mee in het ontwerp en behandel klachten serieus. Check de norm voor toegankelijkheid gebouwen: NEN9120 .	Nieuwe liftpoorten in een faculteitsgebouw bleken te smal voor rolstoelgebruikers. Klachten daarover werden niet serieus genomen
Beleid en uitvoering: zorg dat beleid bekend is, beleg duidelijke verantwoordelijkheden en organiseer toezicht.	Centraal HR-beleid voor medewerkers met een functiebeperking is vaak niet bekend op de afdelingen.
Informatievoorziening: bied goed vindbare en duidelijke online informatie over regelingen en voorzieningen.	Bij de combinatie van studie en mantelzorg ontbreekt informatie over het studentenondersteuningsfonds.
Digitale toegankelijkheid: maak online deelname bij symposia en evenementen standaard mogelijk.	Bij symposia en evenementen blijkt online meedoen vaak niet mogelijk waardoor je ook niet je netwerk kunt uitbreiden.
Privacy: bescherm persoonsgegevens rond ziekte, beperking en handicap; houd informatie strikt vertrouwelijk.	Na een ziekmelding kreeg een leidinggevende automatisch inzage in een registratie in het doelgroepenregister.
Passende ondersteuning: luister naar wat iemand nodig heeft en bied maatwerk in plaats van aannames.	Iemand meldde bij een training overbelast te zijn vanwege een functiebeperking, maar kreeg slechts één korte pauze. Ondanks meerdere verzoeken voor ondersteuning bleef passende aanpassing uit. Assertief zijn werd ten onrechte gezien als ‘het zelf wel kunnen

Als maatwerk ontbreekt

De voorbeelden variëren van grote systeemproblemen tot dagelijkse frustraties. Bas noemt de terugval na de coronaperiode: “Tijdens de pandemie kon er ineens veel meer qua flexibiliteit. Toen de maatregelen verdwenen, verdween die flexibiliteit ook. Voor studenten met een functiebeperking was dat pijnlijk, want het kón dus wel.”

“Alle kennis over productiever werken in kortere weken is er al, maar in de praktijk stuit je op starre structuren.” – Lesley Verbeek (zij/haar), PhD’er Cultuurwetenschappen aan de Open Universiteit en ervaringsdeskundige op het gebied van chronische pijn en mantelzorg.

Lesley vertelt: “Een vriendin die ook een PhD doet had na een auto-ongeluk minder uren nodig. Haar supervisor hield vast aan ‘normaal werken’. Dat werkte haar herstel tegen en laat zien hoe weinig ruimte er soms is voor maatwerk, terwijl de kennis over flexibel werken er al is. Mijn eigen ervaring laat dat zien: als ik minder kan werken door mantelzorg of ziekte komen mijn supervisors naar mij toe met informatie over zorgverlof, en initiatieven om de werklast te verminderen. Hierdoor is er bij mij minder kans op een burn-out en een grotere kans om eerder weer volledig aan het werk te gaan.”

De missie van Accessible Academia

Accessible Academia is een landelijk, ervaringsgedreven platform dat de stemmen van studenten en medewerkers met een ondersteuningsbehoefte versterkt. “Peer support en community-vorming zijn essentieel,” zegt Maurits Huijbrechtse (hij/hem), masterstudent geschiedenis aan de UvA en medeoprichter. “Veel universiteiten bouwen wel netwerken voor hun eigen studenten en soms ook voor hun medewerkers, maar op landelijk niveau gebeurt dat nauwelijks. Door peergroepen en een sterk netwerk op te bouwen, creëer je de verankering die nodig is om echt voor je rechten op te komen en een kritische massa te bereiken die verandering afdwingt. Daarom hebben we bewust gekozen voor een landelijke aanpak.” Bas vult aan: “Wij willen een omgeving bieden waarin flexibiliteit en toegankelijkheid vanzelfsprekend zijn: een plek waar je niet hoeft uit te leggen wat je nodig hebt of waarom.”

Hoe werkt Accessible Academia aan die missie?

Het netwerk draait op ontmoeting en kennisdeling. Bas: “We focussen op communitybuilding en minder op beleid. Dit doen we door het organiseren van videocalls en open bijeenkomsten om ervaringen te delen. De signalen die daaruit komen, vormen de basis voor wat we naar buiten brengen. We zoeken de samenwerking op. Zo hebben we ook presentaties gegeven bij universiteiten als Utrecht, Leiden en Twente.”

“In adviescommissies breng ik onze signalen in, zodat bottom-up ervaringen top-down beleid raken.” – Steven Arisz

Belangen behartigen: luisteren en verbinden

“Het platform biedt een stem aan de mensen zelf,” zegt Bas. “Door mensen samen te brengen, komen signalen vanzelf naar buiten.” We werken samen met organisaties zoals Ieder(in) en ECIO en schuiven aan bij gesprekken met het Ministerie van OCW. “Onze kracht zit in de ervaringskennis en het doorgeven van verhalen, die gehoord moeten worden om goed beleid te kunnen maken,” aldus Maurits.

Wat moeten universiteiten veranderen?

Bas pleit voor een cultuuromslag: toegankelijkheid moet een recht zijn, geen gunst. Zolang aanpassingen afhankelijk zijn van individuele bereidwilligheid, blijft sociale onveiligheid op de loer liggen. Toegankelijkheid moet structureel en institutioneel worden geregeld. Laurier benadrukt dat instellingen nog te veel denken vanuit het medische model: individuele oplossingen in plaats van een inclusieve basis voor iedereen. Steven wijst op het belang van zichtbaarheid. De obstakels die studenten en medewerkers met een functiebeperking tegenkomen, maar ook hoe zij desondanks meestal gewoon meedoen, blijven onderbelicht. Universiteiten kunnen hier eenvoudig verandering in brengen door deze ervaringen aandacht te geven en actief te delen.

“Het sociale model vraagt dat je vooraf flexibiliteit inbouwt voor iedereen. Dat maakt het verschil.” – Laurier Hendricx

Steven pleit voor structurele afstemming: “Zonder verbinding tussen centraal beleid en uitvoering op faculteiten blijven plannen hangen in mooie woorden. Verantwoordelijkheden moeten helder zijn en professionele kennis moet op alle niveaus aanwezig zijn.”

Stigma doorbreken

“Meer luisteren naar de ervaringen van studenten en medewerkers met een functiebeperking. Niet alleen om aanpassingen te regelen, maar om echt te begrijpen hoe beleid en cultuur hun uitwerking hebben in het dagelijks leven”, licht Bas toe. Laurier voegt toe: “Doorbreek aannames. Er wordt nog te vaak gedacht dat studenten wel een ondersteuningsbehoefte kunnen hebben, maar medewerkers niet. Dat beeld moet echt veranderen.”

Het toekomstbeeld

Ons toekomstbeeld is simpel, zegt Laurier: “Idealiter zijn we overbodig omdat universiteiten hun zaken op orde hebben. Dan blijven we alleen nog als netwerk bestaan om ervaringen te delen, hopelijk alleen nog positieve.” Lesley ziet daarnaast een belangrijke rol voor kennisdeling: “Een centrale kennisbank met goede voorbeelden en oplossingen zou geweldig zijn, zodat we niet steeds opnieuw hoeven te beginnen.”

Wat kunnen studenten en medewerkers zelf doen?

“ Alleen red je het niet in een systeem dat niet voor jou ontworpen is.” – Maurits Huijbrechtse

“Het is belangrijk om elkaar op te zoeken. Een netwerk en peer support zijn belangrijk. Gebruik je stem, hoe klein ook. Elke ervaring is waardevol. Samen maken we zichtbaar dat dit niet om individuele problemen gaat, maar om een collectieve verantwoordelijkheid,” aldus Bas.

Blinde vlekken zichtbaar maken

Lesley vraagt speciale aandacht voor een vaak vergeten groep: mensen met een verstandelijke beperking. “Zij worden vrijwel altijd uitgesloten van kennisproductie, terwijl hun perspectief juist onmisbaar is, zeker als het onderzoek over hen gaat. Bij Accessible Academia kan dat wel, omdat we ruimte maken voor maatwerk en samenwerking.” Maurits benadrukt tot slot de positie van zogeheten “stapelaars”: “Veel studenten met een beperking zijn genoodzaakt opleidingen te stapelen om er te komen, deels omdat er vaak geen VWO voor leerlingen met een beperking beschikbaar is. Daar moet meer aandacht voor komen in beleid en begeleiding.”

“We zijn geen beleidsclub, maar een plek waar mensen ademhalen.”

Accessible Academia gelooft dat verandering begint bij verhalen en bij het erkennen van ervaringsdeskundigheid. Zolang inclusie nog geen vanzelfsprekendheid is, blijft Accessible Academia een veilige haven en een kritische stem. We willen graag leren van de ervaringen en inzichten die we samenbrengen om daarmee de universiteit écht inclusief te maken. Daarbij zijn meer stemmen en perspectieven altijd welkom.