Handreiking | Internationale best practices Overstap naar werk
“Bouwen aan een sterk fundament voor een inclusieve arbeidsmarkt.”
De overgang van onderwijs naar de arbeidsmarkt is een belangrijk thema in veel landen. Dit geldt zeker voor studenten met een ondersteuningsbehoefte, voor wie het vinden van passende werkgelegenheid voorwaarde is om volwaardig te kunnen deelnemen aan de samenleving. In Nederland wordt momenteel gewerkt aan de wet ‘Van school naar duurzaam werk’, die jongeren tot 27 jaar moet ondersteunen bij het maken van deze overgang. In het plenaire debat van 24 juni 2025 lag de nadruk op doorlopende begeleiding, de rol van gemeenten, de noodzakelijke financiering, en gelijke kansen. Deze wet, gericht op jongeren tot 27 jaar uit praktijkonderwijs, speciale trajecten en het mbo, biedt een stevig fundament voor een inclusieve arbeidsmarkt.
Veel landen hebben al interessante initiatieven ontwikkeld die de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt bevorderen, en sommige van deze voorbeelden kunnen Nederland inspireren om de wet verder uit te breiden en te versterken.
Zodra de wet aangenomen is, krijgt Nederland een sterk fundament voor een inclusieve arbeidsmarkt, met een combinatie van wettelijke verplichtingen, financiële prikkels en regionale samenwerking. Ondanks dat deze wet gericht is op het praktijkonderwijs, zal het hbo en wo hier hopelijk ook mooie voorbeelden en inspiratie uit kunnen halen en kunnen aansluiten bij georganiseerde samenwerkingen rondom deze wet. Hierop aansluitend bieden andere landen ons al inspirerende voorbeelden waar de overheid en onderwijsinstellingen al structureel inzetten op de verbetering van de arbeidsmarktkansen van studenten.
In Finland is sinds 2021 een deel van de overheidsfinanciering voor universiteiten gekoppeld aan de werkgelegenheidsuitkomsten van afgestudeerden. Concreet betekent dit dat 4% van de bekostiging afhankelijk is van het aantal afgestudeerden dat werk vindt én de kwaliteit van die banen. Hoewel dit geen wettelijke verplichting inhoudt voor instellingen om werkgarantie te bieden, is het een krachtige financiële prikkel om de inzetbaarheid van studenten te verbeteren. Universiteiten worden hierdoor gestimuleerd om nauwer samen te werken met het bedrijfsleven, het curriculum beter af te stemmen op de arbeidsmarkt en studenten actief te begeleiden naar passend werk. Deze prestatiegerichte benadering benadrukt het belang van meetbare arbeidsmarktsuccessen en zorgt voor meer verantwoordelijkheid bij de onderwijsinstellingen.
Frankrijk: wettelijke verankering van werkgeïntegreerd leren (alternance)
Frankrijk kent een wettelijk systeem van ‘alternance’, waarin leren en werken worden gecombineerd binnen één opleidingstraject. Dit model is stevig verankerd in de Franse Arbeidswet en de wet “Voor de vrijheid om je professionele toekomst te kiezen” (2018). Studenten volgen afwisselend les en doen werkervaring op bij een werkgever, waarmee zij ook een arbeidscontract aangaan.
De verantwoordelijkheid voor het opzetten en uitvoeren van deze programma’s ligt zowel bij onderwijsinstellingen als werkgevers. De financiering wordt mede gedragen door bedrijven via een verplichte opleidingsheffing, en beheerd door France Compétences, het overheidsorgaan dat toeziet op de kwaliteit van beroepsonderwijs.
Deze structurele samenwerking zorgt voor een directe verbinding tussen opleiding en werk, en vergroot de kans op duurzame inzetbaarheid na het afstuderen. Vooral voor studenten die baat hebben bij praktisch leren en werkervaring in een beschermde omgeving, biedt dit model veel potentie.
Schotland: outcome agreements met arbeidsmarktfocus
In Schotland maken hbo/wo-instellingen zogeheten outcome agreements met de Scottish Funding Council. Deze overeenkomsten bevatten concrete doelen op het gebied van onderwijskwaliteit en arbeidsmarktsucces, waaronder het percentage afgestudeerden dat binnen een bepaalde tijd professioneel werk vindt. Hoewel deze afspraken geen wettelijke verplichting inhouden om studenten aan een baan te helpen, worden instellingen wél beoordeeld op deze uitkomsten. Dat beïnvloedt indirect hun financiering en stimuleert proactieve inzet op loopbaanbegeleiding, stages en alumni-netwerken.
Lessen voor Nederland
De drie voorbeelden tonen aan dat verschillende beleidsinstrumenten, van financiële prikkels en wettelijke kaders tot prestatieafspraken, effectief kunnen zijn om de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren. Met name het wettelijk vastleggen van werkgeïntegreerd leren of het opnemen van arbeidsmarktdoelen in bekostigingsmodellen kan bijdragen aan duurzame arbeidsparticipatie van ook studenten met een ondersteuningsbehoefte.
Voor Nederland bieden deze voorbeelden aanknopingspunten voor toekomstig beleid. Een sterkere koppeling tussen onderwijs en werk, in combinatie met maatwerk en ondersteuning, kan bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt waarin niemand buiten de boot valt. Het Schotse model laat zien hoe beleidsmatige afspraken met meetbare doelstellingen instellingen kunnen aanzetten tot een meer arbeidsmarktgerichte aanpak, zonder directe wetgeving.
Aan de slag!
Zet in op samenwerking en doorlopende begeleiding om te bouwen aan gelijke kansen voor alle studenten.
