Handreiking | Genderinclusief: studentenwelzijn en psychische klachten

Deze handreiking geeft inzicht in de belemmeringen die genderdiverse studenten ervaren en de manier waarop onderwijsinstellingen hen kunnen ondersteunen om hun onderwijsinstelling zo in te richten dat alle studenten zich welkom voelen.

Wat biedt de handreiking?

Met deze handreiking willen we je inspireren en handvatten bieden voor het werken aan een genderinclusieve onderwijsinstelling waar alle studenten zich welkom voelen. Maar ook willen we jou kennis geven over genderdiversiteit die je kan delen met collega’s en studenten.

Voor wie is de handreiking?

Deze handreiking is geschreven door ECIO en Transgender Netwerk Nederland. De handreiking is voor onderwijsprofessionals zoals studieloopbaanbegeleiders, studieadviseurs, studentendecanen en docenten. Maar ook voor genderdiverse studenten die zelf op zoek zijn naar meer informatie over studeren en genderdiversiteit of hun onderwijsinstelling bewust willen maken op welke manier deze zich kan inzetten om meer genderinclusief te worden.

Introductie

Studentenwelzijn is een steeds groter thema binnen hoger onderwijsinstellingen. Een groeiend percentage studenten geeft aan last te hebben van mentale problemen. Daarbij geeft een groot percentage van de transgender en genderdiverse personen aan last te hebben of last gehad te hebben van psychische klachten. In dit hoofdstuk geven we meer informatie over het ondersteunen van deze groep studenten.

Voor onderwijsprofessionals kan het waardevol zijn om beter te begrijpen waar het verminderde mentale welzijn van transgender en genderdiverse studenten vandaan komt, en welke handvatten je kunt gebruiken in de praktijk. Het mentale welzijn van studenten heeft immers directe invloed op hun studiesucces.

Als onderwijsinstelling heb je natuurlijk niet op alle factoren invloed. Toch kun je met gericht beleid en passende maatregelen wél ondersteuning bieden. In dit hoofdstuk lichten we drie belangrijke factoren toe die helpen om het mentale welzijn van transgender en genderdiverse studenten beter te begrijpen: minderheidsstress, eenzaamheid en suïciderisico en -preventie.

Minderheidsstress onder transgender en genderdiverse studenten

Uit internationale onderzoeken blijkt dat lhbti+ personen stressfactoren ervaren die hetero en cisgender personen niet of veel minder meemaken. Deze specifieke vorm van stress wordt minderheidsstress genoemd. De term verwijst naar de stress die ontstaat doordat iemand behoort tot een minderheidsgroep in een samenleving waarin vooroordelen, discriminatie en uitsluiting nog steeds voorkomen (Meyer, 1995; 2003).

In de LHBTI-monitors van 2018 en 2022 wordt minderheidsstress genoemd als een belangrijke verklaring voor de verhoogde psychische problemen onder lhbti+ personen. Daarin staat ook dat transgender jongeren een extra verhoogd risico lopen. Zij krijgen bijvoorbeeld vaker te maken met negatieve reacties, discriminatie, stigma, afwijzing of het uitschelden vanwege hun transgender zijn.

Daarnaast komt non-affirmatie regelmatig voor: het consequent niet erkennen of bevestigen van iemands genderidentiteit, zoals het blijven gebruiken van ‘zij’ of ‘haar’ voor iemand die een trans man is. Ook kan er sprake zijn van geïnternaliseerde trans-negativiteit, waarbij iemand een negatieve houding ontwikkelt ten opzichte van het eigen trans-zijn. De adviezen uit hoofdstuk 1 van de handreiking (download) over het creëren van een genderinclusieve en veilige leeromgeving kunnen van buitenaf een rol spelen vanuit de omgeving in het voorkomen en bestrijden in het ervaren van minderheidsstress.

Eenzaamheid

Transgender en genderdiverse studenten ervaren binnen onderwijsinstellingen vaker eenzaamheid. Dit komt onder andere doordat zij zich anders voelen dan hun medestudenten of omdat zij zich niet vrij voelen om hun genderidentiteit te delen met docenten en klasgenoten. Uit internationaal onderzoek blijkt dat meer dan de helft van de jongere Nederlandse transgender deelnemers nooit of zelden open is over hun genderidentiteit (EU Agency for Fundamental Rights, 2020).

Ook Nederlandse cijfers laten zien dat eenzaamheid relatief veel voorkomt. In een onderzoek van Movisie (2018) gaf 66% van de transgender personen aan zich eenzaam te voelen en 25% zelfs sterk eenzaam. Ter vergelijking: in de Nederlandse bevolking als geheel is dit respectievelijk 30% en 10% (Keuzenkamp, 2012).

Eenzaamheid wordt versterkt wanneer studenten zich niet thuis voelen binnen de onderwijsinstelling—het ontbreken van een sense of belonging. Dit gevoel van niet gezien of niet verbonden zijn heeft bovendien invloed op de leerprestaties.

Daarom is het belangrijk dat studenten weten bij wie zij terechtkunnen wanneer zij last hebben van eenzaamheid of andere psychische klachten, zoals een studentpsycholoog, studieloopbaanbegeleider of een andere vertrouwenspersoon. Ook kan het helpend zijn om in contact te komen met andere lhbti+-studenten. In hoofdstuk 1, Genderinclusieve en veilige leeromgeving, wordt verder uitgelegd waarom dit belangrijk is en hoe instellingen kunnen werken aan een grotere sense of belonging voor transgender en genderdiverse studenten.

Suïciderisico en -preventie

Onderzoek laat zien dat transgender jongeren een sterk verhoogd risico hebben op suïcidale gedachten. Uit een steekproef van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt dat 21% van de transgender personen ooit een zelfmoordpoging heeft gedaan.

Voor onderwijsinstellingen is het daarom essentieel om aandacht te besteden aan suïcidepreventie, specifiek ook voor lhbti+-studenten en in het bijzonder transgender en genderdiverse studenten. Zorg als instelling voor een helder preventiebeleid dat geldt voor alle studenten, met daarop aansluitende, specifieke informatie en ondersteuning voor genderdiverse studenten.

Daarnaast is het belangrijk dat medewerkers weten waar zij studenten naartoe kunnen doorverwijzen voor gespecialiseerde zorg. Op transgenderwegwijzer.nl kun je gericht zoeken op hulpverlening per regio en per zorgvraag.

Meer informatie over suïcidepreventie voor onderwijsprofessionals is te vinden in de factsheet “LHBT-jongeren ondersteunen bij suïcidale gedachten”.

Direct aan de slag!

Deze informatie is onderdeel van de publicatie ‘Genderdiversiteit in het hoger onderwijs’. Een uitgave van ECIO en Transgender Netwerk Nederland (2022). De volgende onderwerpen die hierin centraal staan, zijn:

• Een genderinclusief en veilige leeromgeving
• Studentenwelzijn en psychische klachten
• Studievertraging, verzuim en financiële ondersteuning
• Stage en werk
• Informatievoorziening binnen en buiten de onderwijsinstelling.