Handreiking | Genderinclusief: Informatievoorziening

“ Inzichten en tips voor onderwijsprofessionals en studenten”

Deze handreiking geeft inzicht in de belemmeringen die genderdiverse studenten ervaren en de manier waarop onderwijsinstellingen hen kunnen ondersteunen om hun onderwijsinstelling zo in te richten dat alle studenten zich welkom voelen.

Wat biedt de handreiking?

Met deze handreiking willen we je inspireren en handvatten bieden voor het werken aan een genderinclusieve onderwijsinstelling waar alle studenten zich welkom voelen. Maar ook willen we jou kennis geven over genderdiversiteit die je kan delen met collega’s en studenten.

Voor wie is de handreiking?

Deze handreiking is geschreven door ECIO en Transgender Netwerk Nederland. De handreiking is voor onderwijsprofessionals zoals studieloopbaanbegeleiders, studieadviseurs, studentendecanen en docenten. Maar ook voor genderdiverse studenten die zelf op zoek zijn naar meer informatie over studeren en genderdiversiteit of hun onderwijsinstelling bewust willen maken op welke manier deze zich kan inzetten om meer genderinclusief te worden.

Introductie

Studenten met een ondersteuningsbehoefte, waaronder transgender en genderdiverse studenten, geven vaak aan dat zij moeite hebben met de informatievoorziening binnen hun onderwijsinstelling. Dat betekent dat het voor hen lastig kan zijn om te vinden welke voorzieningen er beschikbaar zijn en bij wie ze terecht kunnen wanneer ze ergens tegenaan lopen.

Hoewel op papier vaak veel geregeld is, kost het studenten in de praktijk regelmatig veel tijd en moeite om te ontdekken wat er mogelijk is en hoe zij hiervan gebruik kunnen maken. Daarom is het belangrijk dat onderwijsinstellingen deze informatie zo duidelijk en toegankelijk mogelijk aanbieden.

Informatievoorziening op de onderwijsinstelling

Uit onze uitvraag onder 81 transgender en genderdiverse studenten blijkt dat het merendeel aangeeft dat er geen informatie beschikbaar is over studeren en genderdiversiteit, óf dat deze informatie moeilijk te vinden is. Voor studenten met een (vaak onzichtbare) ondersteuningsbehoefte is het vinden of vragen van hulp sowieso al een uitdaging.

Veel studenten herkennen hun eigen ondersteuningsbehoefte niet direct of zijn bang voor het stigma dat hiermee gepaard kan gaan (Moriña, 2017). Dit geldt in het bijzonder voor studenten met mentale gezondheidsproblemen. Genderdiverse studenten ervaren bovendien een extra drempel: zij weten vaak niet of degene bij wie zij aankloppen voldoende kennis heeft van genderdiversiteit. Om de informatievoorziening rondom studeren met een ondersteuningsbehoefte en specifiek voor genderdiverse studenten te verbeteren, kun je als onderwijsinstelling rekening houden met de volgende punten:

Maak digitale informatie gemakkelijk vindbaar

  • Stel de zoekfunctie van de website af op de manier waarop studenten zoeken.
  • Laat studenten met een ondersteuningsbehoefte jaarlijks testen hoe vindbaar informatie is.
  • Veel studenten zoeken via Google: zorg daarom voor herkenbare zoekwoorden in de websiteteksten, zoals genderdiversiteit, transgender en transitie. Dit helpt genderdiverse studenten om snel te vinden welke voorzieningen ook voor hen beschikbaar zijn.

Bespreek ondersteuningsbehoeften ook persoonlijk

  • Leg tijdens kennismakingsgesprekken met tutoren en studieloopbaanbegeleiders uit wat een ondersteuningsbehoefte is en waarom het belangrijk is om dit te melden.
  • Benoem daarbij expliciet ook onzichtbare ondersteuningsbehoeften, zoals mentale gezondheid.
  • Wijs studenten erop dat een ondersteuningsbehoefte ook later in de studie kan ontstaan en waar zij dan terechtkunnen.
  • Als tijd of capaciteit beperkt is, kan het tonen van korte voorstelfilmpjes vóór of tijdens lessen een laagdrempelig alternatief zijn.

Zorg dat medewerkers weten wat genderdiversiteit inhoudt

  • Communiceer intern duidelijk wie expertise heeft op het gebied van genderdiversiteit, zodat studenten niet van het kastje naar de muur worden gestuurd.
  • Laat medewerkers actief uitstralen dat zij genderdiverse studenten accepteren en ondersteunen. Dit verlaagt de drempel om hulp te zoeken.

Maak contactinformatie concreet en toegankelijk

  • Vermeld op de opleidingswebsite duidelijk waar studenten terechtkunnen met een ondersteuningsbehoefte.
  • Geef daarbij altijd een direct e-mailadres en telefoonnummer, geen algemene contactpunten waar studenten mogelijk opnieuw vastlopen.

Zorg voor een compleet overzicht van voorzieningen

  • Vermeld alle voorzieningen waar studenten met een ondersteuningsbehoefte aanspraak op kunnen maken.
  • Noem in ieder geval de drie belangrijkste financiële regelingen:
  • vergoeding uit het studentenondersteuningsfonds
  • de individuele studietoeslag via de gemeente
  • regelingen van DUO binnen de studiefinanciering
  • Benoem ook hier expliciet dat deze voorzieningen gelden voor zowel zichtbare als onzichtbare ondersteuningsbehoeften.

Genderinclusieve communicatie en taalgebruik

Taal speelt een cruciale rol in het creëren of juist belemmeren van een genderinclusieve omgeving. Door bepaalde woorden wel of niet te gebruiken, kun je groepen uitsluiten of juist een brede groep mensen aanspreken en betrekken. De Handreiking voor Nieuwe Taal verwoordt dit uitstekend:
“Door bepaalde woorden niet langer of juist voor het eerst te gebruiken, kunnen meer stemmen aan het gesprek deelnemen en worden verschillende personen op gelijkwaardigere voet tegenover elkaar geplaatst. Zo ontstaat meer ruimte voor inhoud en meerstemmigheid.” (Samuel, 2021)

Het is daarom belangrijk om ervoor te zorgen dat zowel schriftelijke communicatie vanuit de onderwijsinstelling als mondelinge communicatie, bijvoorbeeld tijdens lessen, colleges en werkgroepen, genderinclusief zijn.

Tips voor genderinclusieve schriftelijke communicatie
  • Gebruik in de aanhef van e-mails, brieven en op online platforms in plaats van ‘beste mevrouw/meneer’ een genderinclusief alternatief. Niet alle studenten (en medewerkers van de onderwijsinstelling) voelen zich aangesproken door deze traditionele aanhef, bijvoorbeeld non-binaire studenten. Kies in plaats daarvan bijvoorbeeld voor ‘beste lezer’, ‘beste student’ of ‘beste collega’. Op deze manier sluit je niemand uit. Uiteraard kun je ook altijd voor een persoonlijke aanhef kiezen.
  • Introduceer het benoemen van gewenste aanspreekvormen onder medewerkers en studenten. Dit kan door ieders gewenste voornaamwoorden tussen haakjes achter de naam te plaatsen in e-mails. Hiermee geef je het signaal af dat het binnen de onderwijsinstelling veilig is om over genderdiversiteit te praten.
  • Gebruik genderneutrale voornaamwoorden in teksten om deze zo genderinclusief mogelijk te maken. In veel gevallen wordt er gebruikgemaakt van ‘hem/haar’ of ‘hij/zij’ om te verwijzen naar een student of een groep. Dit sluit non-binaire studenten uit. Een beter alternatief is het gebruik van ‘de student’ of het genderneutrale woord ‘diens’. Een voorbeeld, zoals gebruikt door Waarden voor een nieuwe taal, is: “Hen herkende zich erg in de thematiek van hun voorstelling” of “Die fotograaf legde diens wijk vast tijdens de pandemie.”
Tips voor genderinclusieve mondelinge communicatie
  • Aanspreken van studenten op een genderinclusieve manier: Hoe je studenten – individueel of als groep – aanspreekt, verschilt per docent. Denk bijvoorbeeld aan het aanspreken van een hele klas met ‘jongens’ of het verwelkomen met ‘welkom dames en heren’. Als docent is het belangrijk om hier alert op te zijn, vooral als je alle studenten wilt aanspreken. Een eenvoudig voorbeeld is het vervangen van ‘welkom dames en heren’ door ‘welkom allemaal’.
  • Vraag naar voornaamwoorden tijdens het eerste college. Dit kan door tijdens je eigen voorstel je voornaamwoorden te benoemen en de studenten te vragen naar de voornaamwoorden die zij voor zichzelf gebruiken. Voor non-binaire transgenderpersonen kunnen de voornaamwoorden ‘hen/hen/hun’ of ‘die/hen/hun’ een alternatief zijn wanneer de binaire voornaamwoorden ‘hij/hem/zijn’ en ‘zij/haar/haar’ niet gewenst zijn.
  • Denk goed na over het benoemen van iemands transgenderachtergrond. Het is niet altijd relevant om iemands transgender achtergrond te noemen. Wees voorzichtig en vraag, indien nodig, bij de student of het relevant of wenselijk is om hieraan te refereren.
  • Gebruik sensitief taalgebruik. Blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen door bijvoorbeeld websites te volgen zoals die van Transgender Netwerk Nederland en artikelen van mediakanalen zoals One World.

Informatievoorziening buiten de onderwijsinstelling

Veel onderwijsinstellingen hebben al de nodige kennis in huis, maar soms is extra expertise nodig of kan een student beter worden doorverwezen naar een organisatie die meer kan bieden. Daarom hebben we een overzicht gemaakt van organisaties waar genderdiverse studenten terechtkunnen voor meer informatie, specifieke ondersteuning of de mogelijkheid om andere genderdiverse personen te ontmoeten.

Transgender Netwerk Nederland

Transgender Netwerk Nederland is een landelijke stichting die zich inzet voor de emancipatie van transgender personen en hun omgeving. Het bestrijden van discriminatie is daarbij een belangrijk speerpunt. Het uiteindelijke doel van de organisatie is het realiseren van een samenleving waarin ruimte is voor genderdiversiteit.

Transvisie

Transvisie ondersteunt iedereen met vragen over genderidentiteit, evenals hun familie, naasten en omgeving. De organisatie is formeel een patiëntenbelangenorganisatie en biedt informatie, begeleiding en lotgenotencontact.

COC Nederland

COC Nederland zet zich in voor de belangen van lesbische, homoseksuele, biseksuele, trans- en intersekse personen (lhbti+). Het COC heeft in vrijwel alle regio’s lokale verenigingen die activiteiten organiseren en ondersteuning bieden.

TransUnited Europe

TransUnited Europe is een platform voor transgender personen van kleur. De organisatie creëert veilige ontmoetingsplekken, biedt transspecifieke zorg en geeft beleidsadvies op het gebied van trans sekswerk, hiv en antiracisme. TransUnited is vooral actief in de regio Amsterdam.

Voor meer (regionale) instanties, organisaties en hulpverleners die studenten kunnen ondersteunen bij hun transitie en alles wat daarbij komt kijken, kijk op: www.transgendernetwerk.nl.

Direct aan de slag!

Deze informatie is onderdeel van de publicatie ‘Genderdiversiteit in het hoger onderwijs’. Een uitgave van ECIO en Transgender Netwerk Nederland (2022). De volgende onderwerpen die hierin centraal staan, zijn:

  • Een genderinclusief en veilige leeromgeving
  • Studentenwelzijn en psychische klachten
  • Studievertraging, verzuim en financiële ondersteuning
  • Stage en werk
  • Informatievoorziening binnen en buiten de onderwijsinstelling.
Download hier de handreiking