Handreiking | Een genderinclusief en veilige leeromgeving

Deze handreiking geeft inzicht in de belemmeringen die genderdiverse studenten ervaren en de manier waarop onderwijsinstellingen hen kunnen ondersteunen om hun onderwijsinstelling zo in te richten dat alle studenten zich welkom voelen.

Wat biedt de handreiking?

Met deze handreiking willen we je inspireren en handvatten bieden voor het werken aan een genderinclusieve onderwijsinstelling waar alle studenten zich welkom voelen. Maar ook willen we jou kennis geven over genderdiversiteit die je kan delen met collega’s en studenten.

Voor wie is de handreiking?

Deze handreiking is geschreven door ECIO en Transgender Netwerk Nederland. De handreiking is voor onderwijsprofessionals zoals studieloopbaanbegeleiders, studieadviseurs, studentendecanen en docenten. Maar ook voor genderdiverse studenten die zelf op zoek zijn naar meer informatie over studeren en genderdiversiteit of hun onderwijsinstelling bewust willen maken op welke manier deze zich kan inzetten om meer genderinclusief te worden.

Begrippen

Voor een goed begrip van deze handreiking is het belangrijk om enkele belangrijke termen te kennen. Hieronder worden de begrippen “transgender”, “genderdiversiteit” en “genderinclusiviteit” toegelicht.

Transgender

Transgender is een overkoepelende term voor mensen van wie het bij de geboorte toegewezen geslacht niet volledig overeenkomt met hun genderidentiteit. Dit kan zowel in fysieke als in psychologische zin het geval zijn. Binnen deze term vallen onder andere transgender mannen, transgender vrouwen, non-binaire mensen en personen wiens genderexpressie buiten de traditionele binaire normen valt. Niet alle transgender personen ervaren onvrede met hun fysieke geslacht; dit is slechts voor sommigen het geval. Non-binaire mensen, die zich niet volledig identificeren met de binaire genderindelingen, vallen ook onder de bredere term ’transgender’. Echter, niet alle non-binaire mensen beschouwen zichzelf als transgender. Andere termen die gebruikt worden zijn ‘genderdivers’ of ‘gender non-conform’, voor mensen die buiten de gangbare gendernormen vallen.

Genderdivers of gender non-conform

De termen ‘genderdivers’ of ‘gender non-conform’ verwijzen naar mensen die zich niet volledig identificeren met de traditionele gendernormen. Dit kan betrekking hebben op mensen die weliswaar een genderidentiteit hebben die buiten de binaire normen valt, maar geen onvrede ervaren met hun biologische geslacht.

Trans man of trans vrouw

Een trans man is een man die bij de geboorte als vrouw werd geregistreerd, maar zich als man identificeert. Een trans vrouw is een vrouw die bij de geboorte als man werd geregistreerd, maar zich als vrouw identificeert.

Geslacht

Het begrip ‘geslacht’ heeft meerdere betekenissen. In juridische termen verwijst ‘geslacht’ naar de aanduiding op een identiteitsbewijs (V, M of X), wat niet altijd overeenkomt met iemands genderidentiteit. In het dagelijks gebruik verwijst ‘geslacht’ naar de lichamelijke kenmerken die bij de geboorte zijn vastgesteld, maar dit wordt vaak specifieker als ‘sekse’ aangeduid.

Verschil tussen sekse en gender

• Sekse verwijst naar de biologische kenmerken van een individu, zoals geslachtschromosomen, hormonale verschillen en genitaliën.
• Gender betreft de persoonlijke ervaring van identiteit en expressie, maar ook de sociaal-maatschappelijke normen die het begrip gender vormgeven. Genderidentiteit is hoe iemand zichzelf ervaart en benoemt, en dit kan zich op een breed spectrum bevinden, zelfs als fluïde. Bij sommige mensen is de genderidentiteit vanaf de geboorte duidelijk, terwijl anderen zich deze pas later ontwikkelen. Genderexpressie is de manier waarop iemand zijn of haar gender uitdrukt, bijvoorbeeld door gedrag, kleding, spraak of lichaamstaal.

Cisgender

De term ‘cisgender’ komt van het Latijnse ‘cis’, wat ‘aan deze kant’ betekent. Het verwijst naar mensen die zich identificeren met het geslacht dat bij hun geboorte aan hen werd toegewezen. Cisgender is dus de term voor mensen die niet transgender zijn.

Genderneutraal/genderinclusief

• Genderneutraal betekent dat een product, ruimte of activiteit voor iedereen bedoeld is, ongeacht iemands genderidentiteit. Het sluit geen enkele gendergroep uit en is dus niet gebonden aan traditionele gendernormen.
• Genderinclusief houdt in dat er rekening wordt gehouden met de diversiteit aan genderidentiteiten en genderexpressies. Dit betekent dat er ruimte is voor alle variaties binnen gender, en dat geen enkel gender buiten beschouwing wordt gelaten.

Veilige leeromgeving

Studenten brengen een groot deel van hun tijd door op de onderwijsinstelling, vaak in de collegezaal of het klaslokaal. Het is daarom van groot belang dat dit een plek is waar transgender- en genderdiverse studenten zich veilig en comfortabel voelen. Helaas voelen veel transgender- en genderdiverse studenten zich niet altijd veilig of op hun gemak binnen hun onderwijsinstelling. Dit kan komen door ongepaste grappen van docenten of het niet correct aanspreken van studenten met de juiste voornaamwoorden. Als gevolg hiervan voelen zij zich vaak niet in vrijheid om hun genderidentiteit met medewerkers en medestudenten te delen, zelfs wanneer ze dat wellicht wel zouden willen.

We leggen uit hoe onderwijsinstellingen kunnen bijdragen aan een veilig, sociaal en inclusief klimaat voor transgender- en genderdiverse studenten. Diversiteit binnen een onderwijsinstelling komt niet alleen tot uiting in de samenstelling van het personeel en de studenten, maar ook in de manier waarop iedereen zich welkom en geaccepteerd voelt. Pas wanneer iedereen zich op zijn plek voelt, kunnen we spreken van inclusiviteit.

Sociaal klimaat op school en in de klas

Onderwijsinstellingen in Nederland hebben de plicht om te zorgen voor een veilige studie- en werkomgeving. Deze verplichting is vastgelegd in verschillende integriteitscodes waaraan onderwijsinstellingen zich dienen te houden (Rapportage (sociale) veiligheid & integriteit hoger onderwijs 2012). Het is daarom van cruciaal belang dat onderwijsinstellingen zowel op beleidsniveau als in de klas en tijdens colleges actief zorgen voor een veilig sociaal klimaat, ook voor transgender- en genderdiverse studenten.

Veilig sociaal klimaat op beleidsmatig niveau

Op beleidsmatig niveau is het essentieel dat in de beleidsdocumenten duidelijk wordt aangegeven dat discriminatie op basis van genderidentiteit ongewenst en niet toegestaan is. Het beleid moet ervoor zorgen dat iedereen binnen de onderwijsinstelling op de hoogte is van de visie van de instelling met betrekking tot genderdiversiteit. Het is belangrijk om deze visie expliciet op te nemen in de beleidsdocumenten.

Zorg ervoor dat genderdiversiteit op zijn minst expliciet wordt genoemd in de volgende documenten:

• Non-discriminatiecodes
• Regelingen voor ongewenst gedrag
• Huisregels
• Beleidsdocumenten over studeren met een ondersteuningsbehoefte.

Veilig sociaal klimaat in de onderwijsinstelling

Uit een uitvraag onder 81 transgender- en genderdiverse studenten blijkt dat veel studenten zich niet altijd comfortabel of veilig voelen binnen hun onderwijsinstelling. Ze geven aan dat ze zich vaak niet vrij voelen om hun genderidentiteit met medewerkers of medestudenten te delen, zelfs als ze dat misschien wel zouden willen. Bovendien hebben sommige studenten te maken gehad met docenten die ongepaste grappen maken of die, door gebrek aan kennis over genderdiversiteit, weigeren hen met de juiste voornaamwoorden aan te spreken. Onvoldoende kennis over genderdiversiteit binnen de onderwijsinstelling kan leiden tot onbegrip, uitsluiting en zelfs pesterijen (Schers, 2016).

Studenten brengen een aanzienlijk deel van hun tijd door in de klas of collegezaal, waar ze vaak verplicht aanwezig moeten zijn. Het is van groot belang dat deze ruimtes een veilige en comfortabele omgeving bieden voor transgender- en genderdiverse studenten. Als dit niet het geval is, kan het leervermogen van de student ernstig worden belemmerd.

Om een veilig leerklimaat te creëren, is het essentieel dat zowel docenten als medestudenten voldoende kennis hebben over genderdiversiteit. Er zijn speciale trainingen beschikbaar voor docenten (en andere medewerkers) en voor studenten om hen te informeren en bewust te maken van deze thema’s.

Als docent kun je bijdragen aan een inclusieve sfeer door bijvoorbeeld bij de eerste les of college te vragen naar de voornaamwoorden van studenten (hij/hem, zij/haar, hen/hun, etc.). Het is belangrijk dat studenten elkaar respecteren en deze voornaamwoorden gebruiken. Bespreek het klassikaal als er misverstanden zijn en moedig studenten aan om elkaar hierop aan te spreken. Dit stelt studenten in staat zelf verantwoordelijkheid te nemen voor een veilige en respectvolle omgeving.

Daarnaast kun je een inclusief leerklimaat bevorderen door ervoor te zorgen dat genderdiverse en transgender studenten zich kunnen herkennen in het curriculum. Bekijk de tips die gegeven worden om de lesstof genderinclusiever te maken.

Transgender Netwerk Nederland biedt ondersteuning en advies voor onderwijsprofessionals. Voor meer informatie kun je een e-mail sturen naar onderwijs@transgendernetwerk.nl.

Een aantal begrippen en woorden onder de loep

Transitie
Wanneer transgender- en genderdiverse mensen besluiten om een proces van verandering te ondergaan, spreken we van ‘transitie’. Dit proces kan verschillende vormen aannemen:

• Sociale transitie: Het aanpassen van genderexpressie, naam en voornaamwoorden.
• Medische transitie: Het kiezen voor medische ingrepen, zoals hormoontherapie of geslachtsoperaties.
• Juridische transitie: Het aanpassen van legale documenten en officiële gegevens om de genderidentiteit weer te geven.

Het bij de geboorte genoteerde geslacht
Dit verwijst naar het geslacht dat bij de geboorte werd toegewezen op basis van de uiterlijke geslachtskenmerken. Voor transgender- en genderdiverse personen was het geslacht bij de geboorte niet altijd passend bij hun genderidentiteit, maar dit was het geslacht dat hen in eerste instantie werd toegeschreven.

Genderincongruentie
Dit is het gevoel van ontevredenheid of ongemak wanneer iemands fysieke sekse niet overeenkomt met hun diepgevoelde genderidentiteit. Oudere medische termen die in dit verband werden gebruikt, worden tegenwoordig liever vermeden, aangezien ze niet de voorkeur hebben van de genderdiverse gemeenschap.

Binding en betrokkenheid en Pride Communities

Communities, binding en betrokkenheid zijn cruciale elementen voor een inclusieve onderwijsinstelling. Wanneer studenten zich op hun plek voelen binnen de onderwijsinstelling, zich betrokken voelen bij hun studie en zich verbonden voelen met medestudenten en docenten, heeft dit positieve effecten op hun studieprestaties en vermindert het de kans op studieuitval (Elffers, 2016; Kappe, 2017; Severiens, 2011). Daarnaast blijkt dat studenten met een ondersteuningsbehoefte, waaronder transgender- en genderdiverse studenten, vaak aangeven behoefte te hebben aan een social support network, waarin ze in contact kunnen komen met medestudenten die dezelfde ervaringen delen. Dit netwerk biedt hen de mogelijkheid om ervaringen uit te wisselen, informatie te verkrijgen over bijvoorbeeld beschikbare ondersteuningsmogelijkheden, en zich gesteund te voelen door gelijkgestemden (Moriña, 2017; Garrison-Wade & Lehmann, 2009). Er zijn verschillende manieren waarop studenten zich kunnen organiseren, afhankelijk van de specifieke behoeften die spelen.

GSA Commissies
Een van de mogelijke vormen van studentenorganisaties zijn GSA (Gender & Sexuality) commissies, die vaak te vinden zijn op het voortgezet onderwijs. In het hoger onderwijs blijken de behoeften echter anders te liggen, waardoor een GSA-structuur niet altijd aan deze behoeften voldoet. Desondanks zijn er ook op hogescholen en universiteiten GSA-commissies opgericht. Deze commissies worden ‘bottom-up’ georganiseerd, oftewel vanuit de studenten zelf. Dit betekent dat het vaak kleinere groepen betreft die door studenten van een specifieke opleiding of afdeling worden opgezet.

Pride Communities
Een manier om transgender- en genderdiverse studenten met elkaar in contact te brengen, is door het oprichten van Pride communities binnen de onderwijsinstelling. Dit zijn groepen die door de onderwijsinstelling worden gefaciliteerd, waarin studenten, en in sommige gevallen ook medewerkers, die zich identificeren met de LHBTI+ gemeenschap zich kunnen aansluiten. De deelnemers van een Pride community zetten zich in voor het bevorderen van inclusiviteit en zichtbaarheid van de gemeenschap binnen de onderwijsinstelling. Er zijn al veel onderwijsinstellingen die een Pride community hebben, en elke community krijgt een eigen invulling. De belangrijkste functies van een LHBTI+ commissie zijn:

• Het faciliteren van contact tussen gelijkgestemden voor steun, het uitwisselen van ervaringen en kennis.
• Het openen van het gesprek tussen studenten en onderwijsprofessionals over thema’s die belangrijk zijn voor inclusiviteit, het sociaal klimaat en de veiligheid op de onderwijsinstelling.
• Het bijdragen aan de zichtbaarheid van gemarginaliseerde groepen en de uitdagingen waarmee zij dagelijks te maken hebben, bijvoorbeeld door het organiseren van awareness-dagen.

Daarnaast zijn er in de meeste studentensteden ook LHBTI+ studentenverenigingen te vinden. Deze verenigingen hebben oorspronkelijk een activistische achtergrond, maar hebben tegenwoordig vooral een sociaal karakter, hoewel er nog steeds inhoudelijke activiteiten worden georganiseerd. Door op de website van de onderwijsinstelling naar deze verenigingen te verwijzen, kunnen transgender- en genderdiverse studenten geholpen worden bij het vinden van gelijkgestemde studenten. Voor inspiratie kun je een kijkje nemen op de webpagina’s van de volgende Pride communities en GSA-commissies:

• HvA Pride, Hogeschool van Amsterdam: www.hvapride.com
• Th!nk with Pride, UTwente: www.utwente.nl/en/thinkwithprideut/
• Erasmus Pride, Erasmus Universiteit: www.erasmuspride.nl
• Fontys Pride, Hogeschool Fontys: www.fontys.nl/actueel/fontys-pride-is-coming-out/
• Student Pride Amsterdam, samenwerking tussen Amsterdamse universiteiten en hogescholen: www.pride.amsterdam/commissions/student-pride/
• GSA Hogeschool Utrecht: www.gsanetwerk.nl/gsa/hogeschool-utrecht/
• GSA Hogeschool Leiden: www.gsanetwerk.nl/gsa/hogeschool-leiden/
• GSA Universiteit van Amsterdam: www.gsanetwerk.nl/gsa/gsa-uva-science/

Wil je als onderwijsinstelling een LHBTI+ commissie opzetten of faciliteren? Onderwijsprofessionals en transgender- en genderdiverse studenten kunnen terecht bij Transgender Netwerk Nederland voor advies en ondersteuning. E-mailadres: onderwijs@transgendernetwerk.nl. Daarnaast kunnen studenten die een GSA willen opzetten informatie vinden op de website www.coc.nl/.

Praktische aanpassing op de onderwijsinstelling

Om een genderinclusieve omgeving te creëren, zijn er verschillende praktische aanpassingen mogelijk die transgender- en genderdiverse studenten kunnen helpen zich veiliger en comfortabeler te voelen. Deze aanpassingen hebben vaak een grote invloed op hoe welkom en veilig studenten zich voelen binnen de onderwijsinstelling. In dit hoofdstuk gaan we in op inclusieve toiletten, sportfaciliteiten en het aanpassen van officiële documenten.

Toiletten en sportfaciliteiten
Zorg ervoor dat er in elk gebouw van de onderwijsinstelling voldoende genderneutrale toiletten aanwezig zijn. Ons advies is om alle toiletten genderinclusief te maken. In veel openbare gebouwen zijn toiletten seksegescheiden, maar de genderexpressie van een persoon speelt hierin een belangrijke rol. Dit kan ervoor zorgen dat transgender- en genderdiverse studenten zich niet veilig voelen. Vooral transgender personen die in overeenstemming met hun genderidentiteit een toilet willen gebruiken, maar wier genderexpressie door anderen als afwijkend wordt ervaren, kunnen zich ongemakkelijk voelen. Ook voor transgender personen die zich niet of niet uitsluitend als man of vrouw identificeren, kunnen gescheiden toiletten als uitsluiting voelen.

Het is essentieel om voldoende genderneutrale toiletten te plaatsen, zodat studenten die hiervan gebruik willen maken, tijdens pauzes toegang hebben. Voor menstruerende studenten die het mannentoilet bezoeken, is het prettig om afvalemmers voor tampons of maandverband in elk toilethokje te plaatsen, zodat zij niet gedwongen worden een toilet te gebruiken dat niet in overeenstemming is met hun genderidentiteit. Om de privacy en hygiëne van elke student te waarborgen, kan de onderwijsinstelling ervoor kiezen om ook een fonteintje in elk toilethokje te plaatsen.

Daarnaast moeten er mogelijkheden zijn voor studenten om kleedruimtes en douches van sportfaciliteiten te gebruiken op een manier die hen comfortabel maakt. Maak kleedruimtes en douches genderinclusief, bijvoorbeeld door kleedruimtes voor één persoon te creëren die door alle studenten kunnen worden gebruikt. Dit geeft studenten de ruimte om zich om te kleden in een omgeving waar ze zich op hun gemak voelen.

Internationale studie- en reisgelegenheden
Wanneer studenten voor hun opleiding op studiereis naar het buitenland gaan, moet ervoor gezorgd worden dat ze zich comfortabel voelen met de slaapgelegenheden. Als binnen de onderwijsinstelling gebruikelijk is dat kamers of slaapzalen op gender worden ingedeeld, is het belangrijk om met de student te overleggen over hun voorkeur voor kamerindeling. Studenten moeten ook de mogelijkheid krijgen om zelf een keuze te maken voor de kamerindeling, zodat ze zich op hun gemak voelen tijdens de reis.

Registratie van naam en sekse en aanpassen officiële documenten

Geef studenten de mogelijkheid om hun persoonsgegevens eenvoudig aan te passen in de studentenadministratie. Dit voorkomt dat een verkeerde naam in het systeem blijft staan, waardoor de student geconfronteerd wordt met een ongewenste naam op presentielijsten, in online collegeprogramma’s (zoals Teams), bij tentamens en uiteindelijk op hun diploma. Ook de vermelding van een ongewenst geslacht op een diploma kan later voor problemen zorgen.

Zorg ervoor dat studenten hun persoonlijke gegevens via één enkel kanaal kunnen wijzigen, zodat ze niet bij elke docent opnieuw hoeven aan te geven dat hun gegevens niet kloppen.

Delen van persoonsgegevens met derden
Als er een dringende reden is om het bij geboorte toegewezen geslacht, de geboortenaam of informatie over medische behandelingen te delen met derden (bijvoorbeeld voor een stage of een buitenlandreis), vraag dan altijd eerst toestemming van de student voordat deze informatie wordt gedeeld.

Studievertraging, verzuim en financiële ondersteuning

Uit onze uitvraag onder 81 transgender en genderdiverse studenten blijkt dat een deel van hen is gestopt met de opleiding of overweegt te stoppen. Redenen hiervoor zijn onder andere het moeilijk kunnen combineren van de studie met psychische klachten of met hun (medische) transitie. Ook het langdurig moeten wachten op medische zorg kan tot studievertraging leiden.

Uit onderzoek van Transvisie onder 268 transgender personen gaf 15% aan dat de lange wachttijden hebben geleid tot studievertraging of zelfs werkloosheid. De wachttijd voor behandeling kan momenteel (medio 2022) oplopen tot twee tot drie jaar. Voor transgender en genderdiverse studenten die studievertraging oplopen, extra verzuim hebben of financiële ondersteuning nodig hebben, bestaan in sommige gevallen regelingen en mogelijkheden om hen te ondersteunen.

Transitieverlof

Sommige transgender en genderdiverse studenten kiezen ervoor om een medische transitie te ondergaan. Dit betekent dat zij tijdens hun studie te maken kunnen krijgen met verschillende medische afspraken en soms één of meerdere operaties. Hierdoor missen zij vaak meerdere weken onderwijs, zoals lessen, colleges, werkgroepen, tentamens en soms ook stage-uren.

In het coalitieakkoord is opgenomen dat er een wettelijk transitieverlof komt voor transgender personen, vergelijkbaar met zwangerschapsverlof. Dat is positief nieuws, maar het is nog niet duidelijk wat dit precies betekent voor studenten die een medische transitie (gaan) doormaken.

Als onderwijsinstelling kun je zelf beleid ontwikkelen om studievertraging door medische transitie zoveel mogelijk te verzachten. Daarnaast zijn er bepalingen in de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) die relevant kunnen zijn voor studenten in medische transitie. Zo moet bij een negatief bindend studieadvies rekening worden gehouden met persoonlijke omstandigheden, waaronder medische redenen (artikel 7.8b WHW).

Ook kan de geldigheidsduur van tentamens om bijzondere omstandigheden worden verlengd (artikel 7.10, vierde lid, WHW). Verder is het instellingsbestuur verplicht voor iedere opleiding een Onderwijs- en Examenregeling (OER) vast te stellen (artikel 7.13 WHW), waarin rechten, plichten en procedures voor studenten worden vastgelegd.

Deze regels gelden niet alleen voor het onderwijs binnen de instelling, maar ook daarbuiten — bijvoorbeeld bij stages. Studenten worden tijdens een stage juridisch gelijkgesteld aan werknemers, onder andere op het gebied van stagevergoedingen en aansprakelijkheid.

Aangepaste studieplanning en studievertraging

Naast een medische transitie zijn er ook andere oorzaken waardoor transgender en genderdiverse studenten studievertraging kunnen oplopen. Zo hebben transgender personen vaker te maken met psychische klachten. Hierdoor missen studenten soms lessen, werkgroepen, colleges of stage-uren, bijvoorbeeld door slechte dagen of afspraken bij een psycholoog. Ook afspraken ter voorbereiding op een medische transitie zorgen regelmatig voor studieverzuim. Deze afspraken zijn vaak lastig te plannen of te verzetten, waardoor studenten weinig invloed hebben op het tijdstip.

De eerder genoemde wet- en regelgeving rondom het bindend studieadvies is niet alleen van toepassing op studenten in een medische transitie, maar ook op transgender en genderdiverse studenten die door psychische klachten of andere omstandigheden niet alle studiepunten konden behalen. Het is daarom belangrijk om samen met de student te kijken naar oplossingen wanneer er veel verzuim is of wanneer een aangepaste studieplanning nodig is. Dit kan betekenen dat een student extra tijd nodig heeft om de studie af te ronden. Bespreek dit open met de student en verken samen welke mogelijkheden er zijn binnen de opleiding, zoals het verschuiven van vakken of het aanpassen van de studiebelasting.

In sommige opleidingen geldt een aanwezigheidsplicht. Wanneer studenten door medische afspraken of psychische klachten niet altijd aanwezig kunnen zijn, is het vaak mogelijk om een vrijstelling aan te vragen of een vervangende opdracht te maken. Zorg dat studenten hiervan op de hoogte zijn en bied deze optie actief aan wanneer aanwezigheid niet haalbaar is.

Financiële regelingen

Genderdiverse studenten kunnen om verschillende redenen geldzorgen hebben. Zo kan het moeilijk zijn om een bijbaan te combineren met psychische klachten of veel medische afspraken. Ook hebben transgender personen vaak te maken met ongelijke kansen op de arbeidsmarkt. Daarnaast kan studievertraging leiden tot extra maanden of zelfs jaren collegegeld.

Voor studenten met bijzondere omstandigheden bestaan er in sommige gevallen toeslagen en fondsen waar zij gebruik van kunnen maken. Een belangrijk voorbeeld hiervan is het studentenondersteuningsfonds. Om hier aanspraak op te maken moet een student aan de volgende voorwaarden voldoen:

• ingeschreven zijn en collegegeld betalen voor een opleiding;
• studiefinanciering ontvangen van DUO;
• studievertraging oplopen door bijzondere omstandigheden.

Iedere onderwijsinstelling is verplicht om financiële ondersteuning beschikbaar te stellen voor studenten die te maken krijgen met bijzondere omstandigheden. Wanneer een student door deze omstandigheden niet binnen de nominale studieduur kan afstuderen, kan ondersteuning via het studentenondersteuningsfonds een optie zijn. Het is belangrijk dat studenten een aanvraag op tijd indienen, het liefst al op het moment dat studievertraging wordt verwacht. Zo voorkom je dat een aanvraag te laat komt en de student geen recht meer heeft op ondersteuning.

Daarnaast zijn er andere regelingen die studenten kunnen verkennen. Bij DUO kan bijvoorbeeld verlenging worden aangevraagd van:

• de OV-kaart,
• de aanvullende beurs,
• de diplomatermijn.

Wanneer een student ondanks vertraging toch het diploma behaalt, kan op basis van bijzondere omstandigheden een deel van de studieschuld worden kwijtgescholden.

Direct aan de slag!

Deze informatie is onderdeel van de publicatie ‘Genderdiversiteit in het hoger onderwijs’. Een uitgave van ECIO en Transgender Netwerk Nederland (2022). De volgende onderwerpen die hierin centraal staan, zijn:

• Een genderinclusief en veilige leeromgeving
• Studentenwelzijn en psychische klachten
• Studievertraging, verzuim en financiële ondersteuning
• Stage en werk
• Informatievoorziening binnen en buiten de onderwijsinstelling.