Handreiking | De onderwijspyramide – toegankelijk toetsen
In het streven naar toegankelijk toetsen en examineren helpt de inclusieve onderwijspiramide, gebaseerd op The Inclusive Education Pyramid van AHEAD. Het model laat zien: hoe eerder in het proces rekening wordt gehouden met diversiteit, hoe minder individuele aanpassingen later nodig zijn. De piramide kent vier niveaus, elk met een eigen focus. Het uitgangspunt: ontwerp toetsen zó dat zoveel mogelijk studenten ze zonder extra voorzieningen kunnen maken.
Niveau 1 – Universal Design for Learning (UDL)
Dit is de basis van inclusief toetsbeleid. Toetsen zijn proactief, in het design toegankelijk voor een brede groep studenten. Denk aan meerdere toetsvormen, flexibele inlevermomenten, duidelijke instructies in verschillende vormen en het gebruik van toegankelijke digitale platforms. Voorzieningen hoeven hier niet aangevraagd te worden: inclusie is standaard ingebouwd.
Toelichting
Hier ligt de basis van toegankelijk toetsbeleid. Toetsen zijn al vanaf het ontwerp toegankelijk gemaakt voor een breed scala aan studenten. Denk bijvoorbeeld aan:
- Meerdere toetsvormen
- Flexibele toets- of inlevermomenten
- Heldere instructies, zowel schriftelijk als visueel
- Gebruik van eenvoudige, toegankelijke digitale platformen.
Toetsen volgens dit principe vereisen geen aparte aanvraag van voorzieningen, ze zijn standaard inclusief.
Niveau 2 – Groepsgerichte ondersteuning
Sommige studenten hebben overlappende behoeften, bijvoorbeeld bij dyslexie, ADHD of autisme. Op dit niveau wordt ondersteuning georganiseerd die voor meerdere studenten tegelijk geldt. Voorbeelden zijn groepssessies voor studiebegeleiding, standaard gebruik van hulpmiddelen of het aanbieden van prikkelarme toetsruimtes als vast onderdeel van het toetsbeleid.
Toelichting
Sommige studenten hebben overlappende behoeften, bijvoorbeeld vanwege dyslexie, ADHD of autisme. Op dit niveau in de piramide wordt ondersteuning voor groepen beschikbaar gesteld, zonder dat individuele aanvragen altijd nodig zijn. Denk bijvoorbeeld aan:
- Groepssessies voor studiebegeleiding
- Standaard gebruik van hulpmiddelen
- Standaard aanbod van prikkelarme toetsruimte.
Niveau 3 – Individuele voorzieningen
Als een student specifieke behoeften heeft die niet onder niveau 1 of 2 vallen, komen voorzieningen in beeld. Denk aan extra toetstijd, ondersteunende technologie, of flexibele deadlines op verzoek. Voor deze voorzieningen doet de student een officiële aanvraag bij de instelling.
Toelichting
Als een student specifieke behoeften heeft die niet onder niveau 1 of 2 vallen, komen voorzieningen in beeld. Denk bijvoorbeeld aan:
- Extra tijd voor een toets
- Prikkelarme toetsruimte
- Inzet van ondersteunende technologie zoals tekst-naar-spraak
- Individuele flexibele deadlines.
Voor deze ondersteuning vraagt de student een voorziening aan.
Niveau 4 – Persoonlijke ondersteuning
In uitzonderlijke situaties is intensieve één-op-één ondersteuning nodig. Dat kan bijvoorbeeld een notulist zijn, een persoonlijke assistent bij motorische beperkingen of een gebarentolk tijdens een toets. Deze voorzieningen zijn maatwerk en worden afgestemd op de individuele situatie van de student.
Toelichting
In uitzonderlijke gevallen is structurele één-op-één ondersteuning nodig. Denk bijvoorbeeld aan:
- Notulist
- Persoonlijke assistent bij complexe motorische beperkingen
- Tolk.
