Handreiking | Kwaliteitsborging voor visitatiecommissies
“Goed voorbereid een visitatiegesprek voeren over studeren met een ondersteunings-behoefte.”
Ongeveer 30% van de studenten in het hoger onderwijs ervaart een functiebeperking. Daarnaast ervaart 10% van alle studenten belemmeringen bij het studeren. Dit maakt het thema toegankelijk onderwijs onmisbaar in kwaliteitszorg.
Studeren met een functiebeperking of ondersteuningsbehoefte is onderdeel van de Instellingstoets Kwaliteitszorg (ITK).
De Wet op het hoger onderwijs verplicht instellingen om voorzieningen te treffen die de toegankelijkheid en studeerbaarheid bevorderen voor studenten met een ondersteuningsbehoefte.
Het gaat niet alleen om studenten met een functiebeperking, maar ook om andere ondersteuningsvragen, zoals mantelzorg, zwangerschap, jong ouderschap of gendertransitie.
Deze handreiking helpt visitatiecommissies om dit thema goed voorbereid te bespreken. De vragen en thema’s zijn opgesteld vanuit de ITK, maar zijn ook bruikbaar bij interne kwaliteitszorg en beleidsontwikkeling. Vooral in de Plan-Do-Check-Act-cyclus kan dit document richting geven.
Wat biedt de handreiking?
Concrete vragen om gesprekken te structureren (vijf kernvragen).
Uitwerking van thema’s uit het referentiekader van de Commissie Maatstaf.
Praktische aandachtspunten en voorbeelden om toegankelijk onderwijs te borgen.
Handvatten voor kwaliteitszorg binnen de Plan-Do-Check-Act-cyclus.
Een brug tussen visie, beleid en praktijk, zodat instellingen duurzame verbeteringen kunnen realiseren.
Voor wie is de handreiking?
Visitatiecommissies die gesprekken voeren in het kader van de Instellingstoets Kwaliteitszorg (ITK).
Bestuurders, beleidsmakers en kwaliteitszorgmedewerkers binnen hoger onderwijsinstellingen.
Docenten en begeleiders die betrokken zijn bij beleid en uitvoering rond studenten met een ondersteuningsbehoefte.
Vijf kernvragen voor visitatiegesprekken
Hoe wordt de visie op studeren met een ondersteuningsbehoefte gedragen?
Wordt er nog vanuit een medisch model gekeken (focus op beperkingen), of vanuit een sociaal model (focus op wegnemen van drempels in de leeromgeving)?
Wordt de visie verbreed naar álle studenten met ondersteuningsbehoeften?
Hoe is beleid ingebed in de organisatie?
Wordt het referentiekader van de Commissie Maatstaf als uitgangspunt gebruikt?
Is studeren met een ondersteuningsbehoefte onderdeel van een breder diversiteits- en inclusiebeleid?
Hoe flexibel kan de instelling inspelen op veranderende behoeften?
Hoe worden studenten met een ondersteuningsbehoefte en medewerkers betrokken bij het beleid?
Worden aanpassingen vooral gedaan na individuele verzoeken?
Of wordt beleid proactief en structureel vormgegeven?
Hoe wordt invulling gegeven aan het VN-verdrag Handicap, dat vraagt om actieve betrokkenheid van studenten en medewerkers?
Hoe is het personeelsbeleid geregeld?
Zijn alle medewerkers (van CvB tot ondersteunend personeel) zich bewust van hun rol?
Hoe worden verantwoordelijkheden belegd?
Hoe wordt deskundigheid geborgd (bijvoorbeeld via trainingen, BKO/SKO)?
Hoe wordt beleid geëvalueerd en bijgesteld?
Wordt gebruikgemaakt van data, zoals uit onderzoeken, bijvoorbeeld de NSE.
Worden studenten met een ondersteuningsbehoefte actief bevraagd?
Hoe wordt teruggekoppeld wat er met evaluatiegegevens gebeurt?
Thema’s en deelaspecten uit het referentiekader Commissie Maatstaf
Informatievoorziening en voorlichting
Voorlichting en studiekeuzecheck besteden aandacht aan studeren met een ondersteuningsbehoefte.
Informatie geeft inzicht in alle relevante aspecten.
Informatie is gericht op aankomende studenten, docenten en begeleiders, en toegankelijk via meerdere kanalen.
Bij inschrijving ontvangen studenten informatie en kunnen zij hun ondersteuningsbehoefte kenbaar maken.
Fysieke en digitale toegankelijkheid
Gebouwen, onderwijsruimten en faciliteiten voldoen aan het Handboek voor Toegankelijkheid.
De website voldoet aan Drempelvrij.nl en de digitale leeromgeving aan de WCAG-criteria.
Studiematerialen zijn tijdig beschikbaar en gebruiksvriendelijk.
Begeleiding
Studenten met een ondersteuningsbehoefte worden actief benaderd voor een intake.
Begeleiding wordt naar behoefte geboden en afspraken worden schriftelijk vastgelegd.
De uitvoering van afspraken wordt gemonitord.
Waar mogelijk krijgt de student een vaste begeleider.
Deskundigheid
Deskundigheid van medewerkers wordt actief bevorderd.
Direct betrokken medewerkers hebben een basisniveau aan kennis.
Instellingen investeren in professionalisering en kennisdeling.
Flexibele leerroutes
Studenten hebben de mogelijkheid een flexibele leerroute te volgen.
Docenten houden in onderwijsontwerp rekening met diverse ondersteuningsbehoeften.
Toetsing en examinering
Examencommissies hanteren vaste criteria bij besluitvorming over aanvragen.
Jaarverslagen bevatten rapportages over studeren met een ondersteuningsbehoefte.
Docenten worden gestimuleerd om toegankelijke toetsen te ontwerpen (bijv. meerdere toetsvormen, aangepaste opmaak).
Waarborgen van kwaliteit en continuïteit
De continuïteit van beleid is gewaarborgd.
Evaluaties vinden plaats en studenten worden daarbij bevraagd.
Er is duidelijkheid over het gebruik van evaluatiegegevens.
Het studentenstatuut legt vast hoe voorzieningen en rechten zijn geregeld.
Stage en werk
Bij de verdeling van stageplaatsen wordt rekening gehouden met studenten met een ondersteuningsbehoefte.
Stagefunctionarissen zijn goed geïnformeerd over mogelijkheden en voorzieningen.
Er zijn contacten met werkgevers die studenten met ondersteuningsbehoefte verwelkomen.
Studenten krijgen extra loopbaanbegeleiding indien nodig.
De handreiking is tot stand gekomen in samenwerking met de Nederlands – Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO), de Erasmus Universiteit Rotterdam, de Vrije Universiteit Amsterdam en Fontys Hogeschool. (2019)
