UDL | Onderwijsaanpak van Hogeschool Rotterdam

Margo Pluijter is algemeen sociaal wetenschapper en werkt sinds tien jaar bij Hogeschool Rotterdam. Ze houdt zich bezig met thema’s gerelateerd aan studiesucces en studentsucces. Ze verbindt netwerken, is (deel)projectleider van een groot studiesuccesproject en van de werkplaats Inclusieve pedagogiek en didactiek. Samen met haar spraken we over de toepassing en ervaringen met UDL op de hogeschool.  

Margo en haar collega’s zijn met de Inclusive Excellence van F. Tuitt in aanraking gekomen toen ze zes jaar geleden de leergang Inclusiviteit in het onderwijs volgde bij het Expertise Centrum Hoger Onderwijs (ECHO). Het verschil in studiesucces tussen verschillende groepen studenten was de aanleiding om deze leergang te volgen. Het viel op dat het studiesucces van de ene groep studenten structureel hoger lag dan het studiesucces van de andere groep studenten. Het bleek dat een combinatie van vooropleiding, gender en etniciteit bepaalde wie makkelijk of minder makkelijk het onderwijssysteem binnen de hogeschool doorliep. Als reactie op deze verschillen hebben de thema’s docentschap, pedagogiek en didactiek de afgelopen jaren steeds meer aandacht gekregen. Vakkennis, kwaliteit van afstuderen en onderzoeksvaardigheden staan niet langer alleen voorop.

Theorie van Tuitt

Aan het thema inclusiviteit wordt binnen Hogeschool Rotterdam gewerkt met behulp van de theorie van Tuitt. Deze theorie zet vijf dimensies van inclusief onderwijs centraal. Deze thema’s zijn bewustwording, dialoog voeren over inclusiviteit, curriculum (zowel onderwijs als toetsing), didactiek en pedagogiek en de bredere leeromgeving (roostering, inrichting van de ruimtes, digitale toegankelijkheid van het lesmateriaal). Hierin ziet Margo parallellen met de UDL-principes. Hogeschool Rotterdam heeft hogeschool-breed beleid geschreven voor inclusief werkgeverschap. In dit kader worden verschillende activiteiten georganiseerd voor bijvoorbeeld werving en selectie en over beeldvorming in de media over de Hogeschool als werkgever. Ook professionaliseert het management zich op onderwerpen zoals implicit bias.  

Bekendheid met UDL

Margo is bekend met het gedachtegoed van UDL. “Het onderwijsconcept UDL kan inclusief onderwijs wat meer handvatten geven. Het biedt mogelijkheden waarmee niet alleen studenten met een ondersteuningsbehoefte gebaat zijn, maar ook ander studenten”, aldus Margo. “De dimensies uit de theorie van Tuit blijken namelijk niet voor iedereen gemakkelijk te gebruiken”. Margo vindt het ook een voordeel dat UDL minder talig is ingestoken dan andere modellen.

Werkplaats inclusieve pedagogiek en didactiek voor docenten

Binnen Hogeschool Rotterdam is een werkplaats inclusieve pedagogiek en didactiek opgezet voor docenten. Dit is een community waar groepen docenten een jaar werken aan een eigen experiment op het gebied van inclusieve pedagogiek en didactiek. Een goede vorm om het thema inclusiviteit aan te jagen bij de docenten van Hogeschool Rotterdam. Drijfveren voor deelname zijn vooral de innovatie en het thema inclusiviteit. 

De community komt vier keer per jaar bijeen voor uitwisseling van leerervaringen en het delen van successen. De docenten krijgen begeleiding en een budget om hun experiment uit te kunnen voeren. De kracht van de werkplaats is dat het bottom-up georganiseerd is. Docenten melden zichzelf vanuit eigen interesse en motivatie hiervoor aan. De werkplaats speelt in op de urgentie en het enthousiasme dat leeft onder docenten. Margo benadrukt dat tijd en ruimte nodig zijn om de opbrengsten van het experiment te bestendigen. Ook budget is een bepalende voor de voortgang van deze activiteiten.  

Margo benoemt enkele experimenten die dankzij de werkplaats hebben plaatsgevonden:

• Binnen de ICT-opleiding merken ze dat voormalig mbo-studenten gewend zijn om instructiegericht te werken en het moeilijk vinden om zelfstandig aan de slag gaan. Het experiment richt zich op het bespreekbaar maken van dit struikelblok in het onderwijs. 
• Een experiment was gericht op eigenaarschap van de student, de ‘student voice’. Met de ontwikkeling van een keuzevak, waarin studenten een eigen onderwerp kiezen, konden ze zelf de regie nemen.
• Een experiment richtte zich op docenten om hen te leren omgaan met langstudeerders op een constructieve manier; vanuit een growth mindset en positieve psychologie.
• Een experiment hielp docenten bij het begeleiden van studenten in hun ontwikkelproces. Ze kregen hierbij een meer coachende rol.
• Een experiment was gericht op afstudeerthesissen van ‘beelddenkers’. Zij hebben soms moeite met schrijven. Hierbij is gekeken naar een andere manier van beoordelen, zonder aan de kwaliteit van de beoordeling te komen.
• Een experiment richtte zich op de samenwerking tussen statushouders en studenten Social Work. Beide groepen leren veel van deze samenwerking. De inzichten uit dit experiment zijn zo waardevol dat het experiment zich heeft verbreed en er twee studenten op zijn afgestudeerd. 

Afgelopen jaar heeft de werkplaats gestuurd op overdraagbare resultaten waarbij de vorm vrij stond. Zo kunnen best practices, elders binnen Hogeschool Rotterdam, beter gedeeld en gebruikt worden.

Veranderkundige, bottom-up aanpak

De werkplaats krijgt steeds meer bereik door “olievlekwerking”, merkt Margo op. Docenten kunnen alleen een experiment starten met minimaal drie personen. Zo moeten ze actief op zoek naar medestanders en gaat het balletje rollen. Daarnaast probeert de werkplaats aan te sluiten bij activiteiten in de hogeschool, zoals een activiteit rondom Rotterdam Pride of de Black Lives Matter beweging. Op die manier proberen ze hun netwerk te vergroten. Alle docenten van Hogeschool Rotterdam kregen een scheurkalender met een dagelijkse tip over de thema’s van de werkplaatsen binnen de hogeschool, zoals over inclusieve pedagogiek en didactiek.

Na een onderzoek over het effect van ‘professionaliseren via experimenten’ doet de werkplaats nu onderzoek naar de resultaten van de experimenten. Twee verschillende methodes, storytelling en conceptmapping, worden ingezet om afgeronde experimenten te bevragen op hun resultaten en effecten. Margo merkt dat dit onderzoek zelf al effect heeft doordat docenten zich gezien voelen en weer worden geactiveerd om iets te doen met de resultaten die zij behaald hadden.

Aan de experimenterende docenten is een workshop veranderkunde aangeboden, om hen te ondersteunen in het verstevigen van hun experiment. Het veranderen van ingesleten gewoontes bij jezelf en anderen is het belangrijkste, maar vaak ook meest weerbarstige bij het doen van een onderwijsinnovatie.