Handreiking | Deskundigenverklaring voor toetsvoorzieningen
“Plan, pas aan en toets inclusief.”
Wanneer is een deskundigenverklaring verplicht? Hoe wordt hierover beslist?
Studenten met een ondersteuningsbehoefte kunnen in aanmerking komen voor aangepaste toetsvoorwaarden. Onderwijsinstellingen hanteren hun eigen beleid, en een veelgestelde vraag is: is een deskundigenverklaring verplicht? In deze toelichting zetten we de regels op een rij en geven we praktische tips voor examencommissies, toetsdeskundigen en onderwijsprofessionals in het mbo, hbo en wo.
Wat biedt de handreiking ?
De handreiking biedt duidelijkheid over wanneer een deskundigenverklaring nodig is voor aangepaste toetsvoorzieningen in het mbo, hbo en wo, met praktische tips voor examencommissies en onderwijsprofessionals.
Voor wie is het bedoeld?
Deze handreiking is bedoeld voor examencommissies, toetsdeskundigen en onderwijsprofessionals die betrokken zijn bij het afnemen van toetsen en examens voor studenten met een ondersteuningsbehoefte.
Regels: Wet gelijke behandeling (Wgbh/cz)
De Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz) verplicht onderwijsinstellingen om studenten passende aanpassingen te bieden, zolang die geen onevenredige belasting vormen. De wet stelt geen eis tot het overleggen van een deskundigenverklaring. Onderwijsinstellingen moeten zelf beoordelen of een aanpassing nodig en passend is, en waar mogelijk zoeken naar alternatieven die beter aansluiten bij de behoefte van de student.
Wanneer is een deskundigenverklaring nodig?
Hoewel de wet geen verplichting oplegt, mogen instellingen in bepaalde gevallen wél om een deskundigenverklaring vragen. Dit is bevestigd door het College voor de Rechten van de Mens (oordeel 2021-71). Belangrijk uitgangspunt is dat een verklaring alleen gevraagd mag worden als deze nodig is om zorgvuldig te kunnen beoordelen of een aanpassing gerechtvaardigd is.
Voor het mbo gelden specifieke richtlijnen, vooral bij centrale examens. Het College voor Toetsen en Examens (CvTE) stelt hiervoor duidelijke voorwaarden op. Volgens deze richtlijnen is een deskundigenverklaring verplicht wanneer de student een beperking heeft die niet lichamelijk, zintuiglijk of somatisch-chronisch van aard is – zoals dyslexie, ADHD of autisme. In zulke gevallen moet de examencommissie beschikken over een verklaring van een een psycholoog, orthopedagoog, neuroloog of psychiater. In de infographic van het CvTE wordt onder meer uitgelegd wanneer een deskundigenverklaring nodig is om aanpassingen toe te staan, en wanneer niet.
Wie is een deskundige?
De wet geeft geen strikte definitie van wie een deskundigenverklaring mag afgeven. In de praktijk zijn dit vaak artsen, psychologen of andere zorgprofessionals. Ook studentendecanen kunnen, afhankelijk van hun expertise, een verklaring opstellen. Onderwijsinstellingen hebben ruimte om zelf te bepalen wie zij erkennen als deskundige, zolang dit redelijk en onderbouwd is.
Voorbeeld uit de praktijk
Een hbo-student met een chronische visuele beperking heeft bij aanvang van de studie een medische verklaring overlegd om aanspraak te maken op aangepaste toetsvoorzieningen. De examencommissie vraagt elk nieuw studiejaar om een recente medische verklaring ter bevestiging van de noodzaak voor deze voorzieningen. Omdat het hier om een blijvende aandoening gaat, is dit onnodig belastend voor de student. Een eenmalige verklaring zou in dit geval voldoende moeten zijn.
Conclusie
Onderwijsinstellingen zijn verplicht passende aanpassingen te bieden bij toetsen en examens. Een deskundigenverklaring mag alleen worden gevraagd als dit echt nodig is om een weloverwogen beslissing te nemen. De wet schrijft niet voor wie zo’n verklaring mag afgeven; onderwijsinstellingen mogen hier zelf redelijke keuzes in maken. Voor centrale examens in het mbo gelden aanvullende richtlijnen van het CvTE, waarbij in bepaalde gevallen een verklaring van een ter zake kundige vereist is. Minder bureaucratie en meer vertrouwen dragen bij aan toegankelijk, inclusief en werkbaar onderwijs.
Aan de slag!
Deze informatie is tevens te downloaden als infosheet.
