Factsheet | Ondertiteling van lesmaterialen

Met ondertiteling wordt de inhoud toegankelijk voor iedereen. Ondertitels zijn niet enkel noodzakelijk voor slechthorende of dove studenten, maar ondersteunen ook studenten die werken in een lawaaierige omgeving en studenten die uit het buitenland komen. Verdiep je in de mogelijkheden voor ondertiteling van media op verschillende platformen en elektronische leeromgevingen en de mogelijkheden op YouTube, PowerPoint, Canvas en Blackboard.

Wat biedt de factsheet?

Ondertiteling van geluidsopnames

Verschillende soorten ondertitels:

• Live-ondertiteling (real-time) verschijnt direct tijdens een les of livestream. Ze moeten vooraf geregeld worden en kosten meestal geld.
• Gesloten ondertitels (CC) zijn herkenbaar aan het CC-icoon. Je kunt ze zelf aan- of uitzetten.
• Open ondertitels staan altijd in beeld en kunnen niet uitgezet worden. Soms maakt dit de video minder duidelijk of kan het afleiden.
• Audiobeschrijving beschrijft geluiden zoals “deur kraakt” of “glas breekt”. Vooral nuttig bij filmpjes.

Er bestaan gratis programma’s om te ondertitelen, maar die vragen vaak veel tijd om te leren. Automatisch ondertitelen gaat steeds beter, maar controleer de tekst altijd op fouten.

Video’s met ondertitels vinden

De makkelijkste manier om snel ondertitelde video’s te vinden:

• Zet , cc achter je zoekterm (bijvoorbeeld: “MOOC, cc”).
• Sommige platforms, zoals iTunes, hebben filters om te zoeken naar ondertitelde media. Let wel op: de kwaliteit verschilt.

Uitbesteden aan een bedrijf

Wil je veel video’s snel ondertiteld hebben? Dan kun je dit laten doen door een extern bedrijf.

• Voorbeeld: Amberscript:
  • Zet spraak om naar tekst en laat dit controleren door professionals.
  • Gericht op academische termen en vaktaal.
  • Je betaalt per minuut of uur aan video.

Zelf of binnen de organisatie ondertitelen

Als je zelf of met collega’s ondertitels maakt, is het belangrijk af te spreken wie dat doet en wanneer. Het kost namelijk veel tijd.

Wat heb je nodig?

• Een stabiele internetverbinding.
• Een goede computer en hoofdtelefoon.
• Toegang tot de videobestanden.
• Een rustige plek zonder storende geluiden.

Handige tools:

• Google Docs / Word Online – hebben een spraak-naar-tekst functie.
• Earfy – maakt live-ondertitels en waarschuwt als de spraak slecht verstaanbaar is.
• AVA – app die gesprekken en colleges automatisch ondertitelt en ook vertaalt.
• Live Maestra-ai – gratis tool voor stemvertaling met microfoon.
• Google Live Transcribe (Android) – zet spraak direct om naar tekst.
• Google Cloud Speech-to-Text – zet audio automatisch om naar tekst.

Ook YouTube, PowerPoint, Canvas en Blackboard hebben ingebouwde functies om ondertitels te maken.

Ondertitels in YouTube

YouTube voegt vaak automatisch ondertitels toe nadat je een video uploadt. Deze zijn niet altijd correct, maar vormen een goede basis.

Zo controleer en verbeter je ze:

1. Ga naar je account > Creator Studio > Videobeheer.
2. Kies de video en klik op het menu naast Bewerken.
3. Selecteer Ondertiteling.
4. Pas de automatische tekst aan waar nodig.

Extra mogelijkheden in YouTube:

• Livestream-ondertiteling is voorlopig alleen beschikbaar in het Engels.
• Ondertitel-instellingen aanpassen op computer of smartphone.
• Zelf handmatig ondertitels toevoegen.

Algemene tips voor toegankelijke video-opnames

Als je zelf een video opneemt, kun je met een paar eenvoudige dingen de verstaanbaarheid en kwaliteit verbeteren:

• Praat rustig en duidelijk.
• Gebruik goede apparatuur: een werkende laptop of computer, webcam, microfoon en opnameprogramma (bv. Camtasia, Screenflox, Adobe Captive, Screencast-o-matic of Panopto).
• Let op de afstand: zet de microfoon niet te ver weg, maar ook niet te dichtbij.
• Kies een rustige plek zonder storende geluiden.
• Werk met een script of korte outline: dit helpt je om gestructureerd te spreken en belangrijke termen of afkortingen vooraf klaar te zetten.
• Voeg altijd ondertitels of een transcript toe: zo kunnen ook slechthorende of dove studenten alles volgen.
• Zorg dat je gezicht zichtbaar is tijdens het spreken: dit helpt bij liplezen.

PowerPoint

• Voeg altijd geschreven notities toe in het notitievak van elke slide. Zo is de inhoud ook leesbaar voor studenten.
• Je kunt in PowerPoint een diavoorstelling opnemen met je eigen gesproken tekst en tijdsinstellingen. Sla dit daarna op als video, zodat studenten het online kunnen bekijken.
• In de onlineversie van PowerPoint kun je via Diavoorstelling > Altijd ondertitels gebruiken automatische ondertitels laten weergeven tijdens je presentatie. Deze zijn niet foutloos, maar geven een goede eerste basis.
• Je kunt ook closed captions (CC) toevoegen aan video’s in je presentatie.

Canvas

• Binnen Canvas kun je zelf ondertiteling aanmaken of uploaden bij een nieuwe of bestaande video.
• In BigBlueButton (voor live lessen in Canvas) kan iemand tijdens de sessie live ondertitels typen.

Blackboard

• In Blackboard kun je een deelnemer de rol van ondertitelaar geven. Die persoon typt live mee wat er wordt gezegd.
• Andere deelnemers zien de tekst meteen in beeld.
• Je kunt zelfs meerdere talen gebruiken, door verschillende ondertitelaars toe te wijzen.
• De ondertitels worden ook opgeslagen bij de opname van de sessie. Let op: als er meerdere sporen zijn, wordt alleen het eerste spoor bewaard.