Terugblik | Webinar Zingeving in het onderwijs
| 5 november 2026 | Stijn, programma studentenwelzijn (Trimbos-instituut, Pharos, ECIO)
“Zingeving: geen luxe, maar de basis voor studentenwelzijn.”
Hoe geef je als onderwijsinstelling ruimte aan zingeving en hoe bed je dit in op een duurzame manier binnen de onderwijsinstelling? Die vraag stond centraal tijdens het webinar Zingeving in het onderwijs van Stijn op donderdag 5 november 2026. Ruim 272 deelnemers uit mbo, hbo, wo en daarbuiten keken mee. Hoogleraar Gerdien Bertram-Troost (Vrije Universiteit Amsterdam) liet zien waarom hier binnen het onderwijs hernieuwde aandacht voor is. Daarna vertelden drie sprekers uit mbo, hbo en wo hoe zij er in de praktijk mee aan de slag gaan.
Kon je er niet bij zijn, of wil je iets terugzien? Hieronder vind je de opname en lees je de belangrijkste inzichten terug.
De belangrijkste inzichten in het kort
- Zingeving is geen luxe, maar een basis voor welzijn. Gevoel van richting, verbondenheid en betekenis helpt studenten veerkrachtig en gemotiveerd te blijven.
- Onderwijs kan meer doen dan zorg organiseren. De Onderwijsraad ziet onderwijs nu als overvraagd én onderbenut; ruimte voor zingeving is een onderwijseigen manier om bij te dragen aan welzijn.
- Begin klein en zoek de juiste taal. Een check-in in een kring, een jaarthema waar studenten zelf aan meedenken of een persoonlijk gesprek kan al verschil maken.
Waarom zingeving ertoe doet
Gespreksleider Dico Baars (Verus) opende het webinar met een verwijzing naar een optreden van Coldplay in Glastonbury 2016 waarbij de zanger Chris Martin tienduizenden mensen vraagt om hun telefoons weg te doen en aandacht te hebben voor elkaar, in het moment. Elementen die van belang zijn voor zingeving, kwamen in dit voorbeeld terug: onderdeel zijn van een groter geheel, zorgen voor anderen, onverdeelde aandacht hebben.
Hij stelde de vraag waarom er juist nu zoveel aandacht is voor zingeving. Een belangrijke aanleiding is de verkenning Welzijn en onderwijs die de Onderwijsraad in januari 2026 publiceerde.
Gerdien Bertram-Troost: een fundamenteel andere kijk op zingeving
Gerdien Bertram-Troost is hoogleraar Onderwijs in levensbeschouwelijk en pedagogisch perspectief aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Zij begon met een beeld van onze tijd. Jongeren leven in een hoog tempo, in een wereld met veel obstakels en weinig vaste kaders. Onzekerheden en verantwoordelijkheden stapelen zich op, met gevolgen voor hun mentale welzijn.
Volgens Bertram-Troost praten we daar vaak over in technische taal. Onzekerheid en druk worden dan problemen die je oplost met de juiste aanpak. Daardoor raakt de existentiële kant uit beeld: de vraag wat je leven zin en richting geeft. Ze pleitte voor een fundamenteel andere manier van denken over zingeving in het onderwijs: niet als probleem dat je met de juiste aanpak oplost, maar als wezenlijk onderdeel van wat onderwijs voor jongeren betekent.
Wat zegt de Onderwijsraad? Bertram-Troost verwees in haar verhaal naar de verkenning van de Onderwijsraad. De raad stelt dat het onderwijs door de huidige benadering van welzijnsproblemen wordt overvraagd én onderbenut. Scholen worden aangezet tot een zorggerichte, vaak individuele aanpak. De raad kijkt daarom ook op twee andere manieren naar afnemend welzijn. De zingevingsduiding ziet het als onderdeel van de menselijke zoektocht naar betekenis. De maatschappelijke duiding legt de oorzaak bij een prestatiesamenleving die veel druk geeft, maar weinig houvast. Onderwijs kan volgens de raad op drie manieren bijdragen: door wat het in zichzelf betekent, door ruimte te bieden voor zingeving en door bescherming te bieden als veilige plek en gemeenschap.
Wat is zingeving eigenlijk? Zingeving is een essentieel onderdeel van menselijk functioneren en welzijn, en het is een dynamisch proces. Bertram-Troost noemde drie kernelementen: samenhang (coherence), doel (purpose) en betekenis (significance). Ze maakte onderscheid tussen alledaagse zingeving, zoals plezier in je werk, en existentiële zingeving, over de grote levensvragen. Iedereen bouwt een eigen ‘zingevingspalet’ op, door ervaringen en door daarop te reflecteren. Hierbij speelt de omgeving een rol, denk aan ouders, vrienden. En ook het onderwijs speelt daarin een rol.
Wat betekent dat voor het onderwijs? Volgens Bertram-Troost vraagt zingeving om een structureel andere inzet van het onderwijs. Dat kan op micro-, meso- en macroniveau, als apart aanbod of verweven in vakken en activiteiten, en zowel in tijdelijke als in duurzame vorm. Het gaat om kennis én ervaring. De docent heeft daarin een kernrol, met inspirerende voorbeelden, aandachtige betrokkenheid en deugden als moed en wijsheid. Twee voorwaarden zijn onmisbaar: ruimte en tijd. Dat vraagt om keuzes, van docenten en van organisaties. Daarnaast is oefening nodig en leren van en met elkaar.
Drie voorbeelden uit de praktijk
In gesprek met Dico Baars lieten drie sprekers zien hoe zingeving in het mbo, hbo en wo vorm krijgt.
Aldo van Duivenboden (Saxion): Purpose Driven Learning
Aldo van Duivenboden (Saxion), werkt met een model voor Purpose Driven Learning. Het model komt voort uit ervaringen in het honoursprogramma. Met een Comenius-beurs onderzoekt hij hoe het een plek kan krijgen in het reguliere onderwijs. Dat is iets heel anders dan het honoursonderwijs. Daar heb je een vrijplaats waarin je als docent zelf de kaders bepaalt; wie het in het reguliere curriculum wil inbedden, moet aan meer regels voldoen. Van Duivenboden vertelde ook waarom hij deze weg koos: hij wil op zijn werk dezelfde persoon zijn als in zijn persoonlijke leven, en iets doen wat van waarde is. Zijn les: ‘Iedereen denkt dat het niet kan, maar in het klein kan het wel.’
Jaro Pichel (VU): The Happiness Experiment
Jaro Pichel (Vrije Universiteit Amsterdam) vertelde over de honourscursus The Happiness Experiment. De cursus is ervaringsgericht en bestaat uit een collectief en individueel deel. Studenten bezoeken bijvoorbeeld een zenmeester en gaan de natuur in. Het doel is een veilige sfeer waarin studenten en docenten elkaar gelijkwaardig en kwetsbaar ontmoeten. Pichel ging ook in op de vraag hoe die houding van docenten bruikbaar is voor docentprofessionalisering in de hele universiteit. Oud-deelnemers vertelden:
“During a period when I was constantly focused on school and not giving myself enough breaks, I noticed I was heading towards a mini burn-out. My body felt numb and my productivity decreased. The guest lecture by Jolie Fraiquin really put things into perspective. In my ‘bus,’ different emotions had taken over. I did not feel much, and I certainly was not happy. (…) Her quote really stayed with me: ‘Happiness is not just happy feelings; happiness is being able to feel it all.”
“I think I am a pretty closed off person and I do not enjoy sharing my personal opinions (…). However, I discovered many small activities I would enjoy doing with other people. My conclusion was that these kinds of social activities help create a sense of belonging, and I might remember my time at the VU not only as ‘geez I hated all the math classes’ but as the time when good things were happening to me.”
Maurits Stevens (Alfa-college): de taal van de student
Maurits Stevens (Alfa-college) werkt al negen jaar aan zingeving in het mbo. Hij noemt het een uitdaging: de juiste taal vinden is in het mbo anders dan in het hbo en wo, waar het gesprek vaak theoretischer is.
Inmiddels werkt het Alfa-college met een jaarthema dat studenten mee formuleren. Het hoofdthema is Kleur je leven, met deelthema’s. Eerstejaarsstudenten vormgeving maken er een poster van, en het thema komt een aantal keer per jaar terug in de lessen.
Wat kun je morgen al doen?
In het afsluitende gesprek reageerden de sprekers op elkaar en op vragen van deelnemers. Dico Baars vroeg hen naar kleine, praktische stappen die je direct kunt zetten, los van beleid.
De rode draad: je hoeft niet op beleid te wachten om te beginnen. Klein beginnen kan al, bijvoorbeeld met een korte check-in in een kring, vanuit gelijkwaardigheid, zoals in de cursus van Jaro Pichel. Het Alfa-college laat zien hoe een jaarthema dat studenten zelf mee formuleren een terugkerende plek in de lessen kan krijgen. En Aldo van Duivenboden ervaart dat zingeving ook binnen het reguliere programma een plek kan krijgen, al lijkt dat soms lastig.
Voor instellingen gaat het volgens Gerdien Bertram-Troost vooral om ruimte en tijd: bewust prioriteiten stellen en blijven leren van en met elkaar.
Opmerkingen in de chat
Tijdens het webinar stelden deelnemers in de chat veel vragen en mooie opmerkingen. Twee reacties die ons bijbleven:
‘Er is in Nederland niet alleen sprake van zorgen om de geletterdheid bij jongeren, maar er is ook een zingevingsongeletterdheid. Daar kan het onderwijs echt van betekenis zijn.’ – deelnemer aan het webinar
‘Ik doe onderzoek naar zingeving in het mbo. Ik kom er tot nu toe op uit dat de docent hierin een essentiële schakel is.’ – deelnemer aan het webinar
Verder met zingeving
Wil je zelf aan de slag of verder lezen?
- Bekijk de opname bovenaan deze pagina.
- Download de slides van Gerdien Bertram-Troost
- Lees de verkenning Welzijn en onderwijs van de Onderwijsraad
- Laat je inspireren door de Stijn-inspiratiegids Zingeving geeft richting
- Zoek je meer praktijkvoorbeelden en tools? In de Landelijke Kennisbank Studentenwelzijn vind je kennis, materialen en goede voorbeelden uit mbo, hbo en wo. Zo kun je verder bouwen op wat collega’s elders al hebben ontwikkeld.
Zingeving binnen Stijn
Zingeving is een wezenlijk onderdeel van mentale gezondheid, maar nog geen vanzelfsprekend onderdeel van beleid rond studentenwelzijn. Stijn verkent daarom in 2026 welke stimulansen, structuren en expertise nodig zijn om zingeving een stevigere plek te geven in het onderwijs.
Over Stijn
Stijn is een programma voor studentenwelzijn van het Trimbos-instituut, ECIO en Pharos. Stijn helpt mbo-, hbo- en wo-instellingen, gemeenten en preventie- en zorgprofessionals om samen te werken aan mentale gezondheid en middelengebruik van studenten. Meer over Stijn.
