Begeleiding van studenten met een functiebeperking of ondersteuningsvraag

De begeleiding van studenten met een functiebeperking of ondersteuningsvraag (student+) gaat uit van hun talenten en richt zich op het wegnemen van obstakels en ondersteuning tijdens het studieproces.

Begeleiding is het 3e aspect van het Referentiekader. Hieronder zetten we de vijf punten van de Advies commissie Maatstaf (2010) centraal. Per punt vind je een korte beschrijving, tips en voorbeelden van hoe andere instellingen deze begeleiding vormgeven. Met daarbij de personen die een begeleidende rol hebben tijdens het studieproces van de student, bijvoorbeeld een studentendecaan, studieloopbaanbegeleider, studieadviseur, docent of een medestudent.

NB: Onder studenten+ verstaan we studenten met een ondersteuningsvraag die belemmeringen ondervinden vanwege een functiebeperking, chronische ziekte, psychische klachten, zwangerschap, jong ouderschap, gendertransitie of bijzondere familieomstandigheden zoals mantelzorg. 

De begeleider die het gesprek voert met de student+ beschikt over voldoende sociaal-agogische vaardigheden en deskundigheid om voor deze student een adequaat arrangement van begeleiding, ondersteuning en voorzieningen te ontwerpen.

Toelichting

Goede begeleiding van een student+ valt of staat met uw deskundigheid als begeleider. Maar waardoor wordt uw deskundigheid bepaald en hoe zorgt de instelling of organisatie voor  deskundige begeleiders? Deskundigheid gaat erover of u als begeleider enige kennis hebt over studeren met een functiebeperking. Kennis waarmee u in staat bent om te signaleren en weet wat tot uw rol of die van de student+ behoort. Ook weet u wanneer doorverwijzen noodzakelijk is. Naast kennis zijn houding en vaardigheden van belang laagdrempeligheid, het wekken van vertrouwen, open vragen stellen en duidelijk zijn.

Tips

Organisatie:

  • Maak Begeleiding van de student+ onderdeel van het instellingsbeleid.
  • Neem professionalisering van begeleiders op in het professionaliseringsplan van de instelling of opleiding.
  • Zorg voor voldoende gecertificeerde begeleiders door de professionalisering van begeleiders onderdeel te laten uitmaken van het BKO, BKD, BKS.
  • Leg de taken en rollen van begeleiders van studenten + vast in een functieprofiel of competentieprofiel creatief, duidelijk, laagdrempelig.
  • Maak afspraken over tijdinvestering.
  • Maak onderscheid tussen ‘begeleiders’ en ‘begeleiders van de student+’. De begeleider+ heeft affiniteit met het begeleiden van studenten+ en heeft extra uren tot zijn beschikking.

Begeleider:

  • Maak gebruik van de kennis en ervaring van de student+.
  • Werk aan je eigen deskundigheid middels intervisie, collegiaal overleg, themabijeenkomsten/trainingen en landelijke ontmoetingen.
  • Neem deel aan bijeenkomsten, trainingen of webinars. ECIO ondersteunt onderwijsprofessionals op verschillende manieren bij het vergroten van expertise voor het inrichten van inclusief onderwijs en studentenwelzijn.
  • Benut de aanwezige kennis uit je eigen hogeschool of universiteit, bijvoorbeeld uit lectoren of vanuit de faculteit Educatie.
  • Raadpleeg de vele handreikingen, tips en initiatieven voor het ondersteunen van studenten met een functiebeperking of een extra ondersteuningsvraag die ECIO heeft verzameld.

De (studieloopbaan)begeleider onderhoudt of bevordert het contact tussen de student+ en andere betrokkenen gericht op het versterken van de binding tussen de student+ en de opleiding.

Toelichting

Als begeleider bent u de spil in het web waar het gaat om het leggen en onderhouden van contacten. Zo onderhoudt u contact met de student, zijn ouders en de betrokken docenten. Maar ook buiten de hogeschool of universiteit zijn contacten, zoals deskundigen en hulpverleners. Contacten met docenten kunnen gaan over noodzakelijke aanpassingen in het onderwijs of bij toetsing en examinering, maar ook over de studievoortgang van de student+. Contacten met de student+ en hulpverleners kunnen tot doel hebben het evalueren van het studieproces en het bespreken van kansen en belemmeringen.

Tips

Organisatie:

  • Zorg dat studeren met een functiebeperking in alle lagen van de organisatie geagendeerd is.
  • Evalueer de begeleiding jaarlijks inhoudelijk en financieel (Plan, Do, Check, Act).
  • Levert de begeleiding het gewenste resultaat op? (bijvoorbeeld reductie van het aantal langstudeerders)
  • Leg een sociale kaart aan van de expertise in en buiten de instelling.

Begeleider:

  • Evalueer jaarlijks met de student de begeleiding. Levert de begeleiding het gewenste resultaat op?
  • Koppel studenten aan elkaar.
  • Onderhoud het netwerk met contacten (voor doorverwijzing of halen van expertise).
  • Bezoek diverse studiedagen. Tijdens studiedagen kun je, naast het opdoen van kennis en concrete handvatten, ook collegae ontmoeten en netwerken.
  • Neem deel aan diverse netwerken. ECIO faciliteert verschillende netwerken waar we onze expertise inbrengen en deelnemers leren van elkaar.

Bij aanvang van hun studie worden alle studenten+ actief benaderd voor een studiekeuzegesprek waarin de student+ kan aangeven of er behoefte is aan (individuele) begeleiding of advisering.

Toelichting

Als begeleider weet u van de hoed en de rand als het over de inhoud van de studie en de mogelijkheden op de arbeidsmarkt gaat. Met die kennis kunt u in de studiekeuzecheck een duidelijk beeld schetsen van de studie en kan de student nagaan of dit overeenkomt met de verwachting die hij heeft. Voor de student+ is het daarnaast belangrijk om te weten of de studie eisen en competenties haalbaar zijn in combinatie met de functiebeperking. Zijn er belemmeringen te verwachten en in hoeverre zijn deze te verminderen met behulp van voorzieningen? Samen kijkt u naar de mogelijkheden. Goed als u daarbij ook kunt aangeven welke voorzieningen de opleiding biedt.

Tips

Organisatie:

  • Maak de informatie over studeren met een functiebeperking zichtbaar en vindbaar via verschillende communicatiekanalen, op de website en bijvoorbeeld in een folder.
  • Nodig de student+ uit om zijn functiebeperking te vermelden in studielink.
  • Geef duidelijk aan wat er met deze persoonlijke informatie gebeurt.
  • Faciliteer tijd en ruimte voor het voeren van studiekeuzegesprekken.

Begeleider:

  • Benader de student+ persoonlijk om hem uit te nodigen voor een studiekeuze gesprek.
  • Maak tijdens het gesprek afspraken voor het vervolg.
  • Zet gemaakte afspraken om in acties die nodig zijn voor de student.

De instelling bevordert dat de student+ een vast, daartoe gecertificeerde contactpersoon krijgt toegewezen en dat hij in de loop van de studie met een beperkt aantal begeleiders te maken krijgt.

Toelichting

Het werken met vaste begeleiders versterkt de binding tussen de student+ en zijn opleiding. Er ontstaat een doorlopende begeleidingslijn. Dit komt de vertrouwensrelatie tussen de student+ en zijn instelling of opleiding ten goede. Begeleiders kunnen docent, coach, studieloopbaanbegeleider of studentendecaan van de opleiding zijn. Ook medestudenten kunnen als begeleider (studentcoach) waardevol zijn.
Werken met vaste begeleiders zorgt er tevens voor dat taken en verantwoordelijkheden vanaf het begin duidelijk zijn. Het is belangrijk om afspraken hierover vast te leggen.

Tips

Organisatie:

  • Koppel een vaste begeleider of vaste begeleiders aan de student+.
  • Bied de mogelijkheid om de student+ te laten switchen van begeleider als de “klik” ontbreekt.
  • Werk met een studentcoach (medestudenten als begeleider).

Begeleider:

  • Investeer in de relatie tussen begeleider − student+.
  • Heb aandacht voor de talenten en studiebelemmeringen van de student+.

Arrangementen van begeleiding, ondersteuning en voorzieningen tussen de instellingen en de studenten+ worden schriftelijk vastgelegd en omvatten de rechten en plichten van zowel de instelling als de student+. De instelling is verantwoordelijk voor de uitvoering van deze afspraken.

Toelichting

Een belangrijk element in de begeleiding is duidelijkheid scheppen. Het gaat hierbij onder andere om aangeven wat wel en niet mogelijk is en afspreken wie wat doet. Afspraken vastleggen draagt daarnaast bij aan de duidelijkheid.

Tips

Organisatie:

  • Vertaal het beleid ‘studeren met een functiebeperking’ in werkbare protocollen voor de begeleiding.
  • Borg afspraken in de studentenadministratie, het studievoortgangssysteem of met een aparte overeenkomst.

Begeleider:

  • Benadruk wederkerigheid (de student+ heeft recht op aanpassingen, van belang is dat een instelling doet wat het belooft en dat geldt andersom net zo goed).
  • Spreek af wie verantwoordelijk is voor de uitvoering van de afspraken.

Gerelateerde items

Kamer ziet belang in behoud afstandsonderwijs voor studenten met een functiebeperking

Infographic | Stage en werk: acht aanbevelingen door en voor studenten met een ondersteuningsvraag