Studentenwelzijn

Voor alle studenten – en in het bijzonder voor studenten met een ondersteuningsbehoefte. Zij kunnen belemmeringen ervaren door:

• Een functiebeperking of chronische ziekte
• Psychische klachten zoals stress of angst
• Mantelzorg, zwangerschap of jong ouderschap
• Gendertransitie of andere persoonlijke omstandigheden
• Financiële zorgen of sociale uitsluiting

Iedere student heeft recht op passende ondersteuning om succesvol te kunnen studeren. Dit vraagt om aanpassingen in het onderwijs, maar ook om aandacht en begrip van onderwijsprofessionals.

Onderwijs als gezondheidsomgeving | Volgens de WHO is gezondheid sterk verbonden met de omgeving waarin mensen leren, leven en werken. Dat betekent dat ook onderwijsinstellingen invloed hebben op het welzijn van studenten. Denk aan:

• beleid dat inzet op preventie én ondersteuning.
• fysiek toegankelijke gebouwen
• een veilig sociaal klimaat
• flexibele roosters en begeleiding op maat
• docenten die signaleren, luisteren en ondersteunen

Studentenwelzijn vraagt niet om één oplossing, maar om een cultuur waarin het normaal is om hulp te vragen, emoties te delen en elkaar te ondersteunen. Als docent, begeleider of beleidsmaker kun jij daarin het verschil maken.  

Studentenwelzijn is een breed te definiëren begrip. Studentenwelzijn gaat specifiek over het welzijn van de student tijdens de studieloopbaan. En is daarmee smaller dan welzijn in zijn algemeenheid. Er zijn uitgebreide definities maar ook zeer beknopte, zoals die van De Fraine (2005): ‘De mate waarin een leerling zich goed voelt in de schoolomgeving’. En de definitie van Fraillon (2004): ‘De mate waarin een leerling effectief functioneert in de schoolgemeenschap’. De begrippen die zij gebruiken zoals ‘effectief functioneren’ of ‘zich goed voelen’ zijn nog steeds breed te interpreteren. Engels et al (2004): ‘Een positieve emotionele toestand die het resultaat is van een harmonie tussen de som van specifieke contextfactoren enerzijds en de persoonlijke behoeften en verwachtingen ten aanzien van de school anderzijds’. De definities van Noble (2008), NSSF (2011): ‘Optimaal welbevinden van leerlingen is een duurzame emotionele toestand die wordt gekenmerkt door een (overwegend) positieve stemming en houding, positieve relaties met andere leerlingen en docenten, veerkracht, zelfoptimalisatie en een hoge mate van tevredenheid met leerervaringen op school’ en Gubbels en Kappe (2017) zijn het meest passend. Om deze reden wordt de meest recente definitie van Gubbels en Kappe gehanteerd met als extra element zelfoptimalisatie (uit de definitie van NSSF):

“Een duurzame positieve psychische gesteldheid, gekenmerkt door veerkracht, zelfoptimalisatie, tevredenheid met zichzelf, het aangaan van relaties en opdoen van ervaringen tijdens de studententijd en gekenmerkt door de afwezigheid van psychische klachten zoals stress, angst en depressie.” – Van Gubbels en Kappe

• Definitie Wereldgezondheidsorganisatie WHO: ‘Mental health is a state of well-being in which an individual realizes his or her own abilities, can cope with the normal stresses of life, can work productively and is able to make a contribution to his or her community’ (2022).
• Definitie Universiteiten van Nederland: ‘Studentenwelzijn is een toestand van welzijn waarin een student in staat is zijn of haar capaciteiten te benutten, kan omgaan met de normale stress van de studententijd, productief kan werken aan zijn of haar eigen ontwikkeling, de balans kan bewaken tussen positieve aspecten en negatieve aspecten van de studententijd en kan bijdragen aan de academische gemeenschap en maatschappij. Studentenwelzijn is nadrukkelijk breder dan enkel mentaal welzijn en bevat ook een mate van fysiek, sociaal en cognitief welzijn die gekenmerkt wordt door veerkracht, waarbij persoonlijke en academische ontwikkeling optimaal kunnen floreren en studentsucces wordt bevorderd’ (2022).
• Definitie verschillende hoger onderwijsprofessionals: vanuit interviews gaven zij als positieve aspecten van studentenwelzijn: jezelf ontplooien, aanpassingsvermogen/ het kunnen omgaan met uitdagingen van het leven, veerkracht, openheid en hulp durven stellen, zelfregie studie: het doorlopen van de studie zoals de student dat zelf wenst en gemotiveerde en gezonde studenten. Daarnaast werden eenzaamheid, prestatiedruk en stress genoemd als negatieve aspecten.

Mentale gezondheid: Een gezondheidsomgeving is een plaats of sociale context waar mensen hun dagelijkse activiteiten uitoefenen en waar interactie tussen de omgevings-, organisatorische en persoonlijke factoren de mentale gezondheid en het welzijn beïnvloeden. Zo kan je dus een onderwijsinstelling zien als gezondheidsomgeving (WHO Health Promotion Glossary, 1998). Ook de WHO (1986) stelt dat gezondheid beïnvloed wordt door hoe mensen hun dagelijkse leven ervaren, want dat is de plek waar zij leven, leren, en liefhebben.

• De WHO definieert mentale gezondheid als een toestand van welzijn waarin ieder individu zijn of haar eigen potentieel realiseert, kan omgaan met de normale spanningen van het leven, productief en vruchtbaar kan werken en in staat is om een bijdrage te leveren aan zijn of haar gemeenschap.
• Pury & Dicks: Mentale gezondheid wordt bepaald door een reeks van individuele, interpersoonlijke, gemeenschaps-, omgevings- en structurele factoren. ‘Functioneren’ en ‘sociale- en maatschappelijke factoren’, zoals thuissituatie en leefomgeving van een persoon kunnen ook beïnvloedende, beschermende of risicofactoren zijn en daarmee als determinanten van mentale gezondheid gezien worden (Pury & Dicks, 2021).

Welbevinden: ‘Als men het heeft over welbevinden dan gaat het niet alleen over het emotionele aspect (je gelukkig en tevreden voelen) maar juist ook over factoren die eraan bijdragen dat men zich goed voelt. Denk hierbij aan de volgende gebieden: emotioneel, mentaal, gedragsmatig, lichamelijk en sociaal’ (Trimbos, 2021). Kortgezegd gaat welbevinden dan om het werken aan een omgeving die bijdraagt aan het ontwikkelen van een gezond, sociaal en zelfstandig mens.

“Een positief gevoel en positief in het leven (kunnen) staan, zelfvertrouwen, geluk, doorzettingsvermogen en energie, een gevoel dat je ertoe doet, eigenwaarde, het ervaren van steun uit de omgeving, het goed weten omgaan met je eigen emoties’”() – Definitie NCJ, NIP, NJI, Pharos en Trimbos, 2021