Wat is inclusief onderwijs?

Hoe ziet een inclusieve onderwijsomgeving eruit? Een aantal uitgangspunten.

Verschillende kinderen in een klaslokaal

28 mei 2021

Inclusief onderwijs betekent dat elke student zich thuis voelt op de universiteit of op de hogeschool en er een veilig studieklimaat heerst. Inclusief onderwijs is onderwijs dat zich aanpast aan de student in plaats van dat de student zich aanpast aan het geldende systeem.

Aspecten van inclusief onderwijs

Wat ons betreft, bestaat inclusief onderwijs uit twee aspecten:

  1. Studenten met én zonder ondersteuningsvraag leren en studeren samen.
  2. Diversiteit wordt gezien als de norm. Dit betekent dat er bij voorbaat wordt uitgegaan van een studentenpopulatie zonder en mét ondersteuningsvraag en dat het onderwijs hierop is ingericht. Zodat je als student met een ondersteuningsvraag geen aanpassingen of extra voorzieningen nodig hebt. In de praktijk betekent dit dat je een gebouw op voorhand al rolstoeltoegankelijk maakt, in plaats van dat er aanpassingen worden gedaan wanneer belemmeringen worden ervaren.

Medisch model versus sociale model

In de huidige maatschappij zijn wij gewend om onze samenleving en het onderwijs in te richten op basis van hoe de meeste mensen zijn. Personen die hier van afwijken moeten zich zoveel mogelijk aanpassen en hulp krijgen om ook mee te kunnen doen. Bijvoorbeeld op de hogeschool of universiteit waar studenten met een beperking aanspraak kunnen maken op extra hulp of voorzieningen. Zodat ze op dezelfde wijze kunnen deelnemen als een student zonder beperking. Om die reden krijgen studenten met ADHD bijvoorbeeld vaak medicatie zodat zij zich op dezelfde manier kunnen concentreren als studenten zonder ADHD. Hierbij wordt vaak gedacht vanuit het medische model: een mens met een beperking wijkt af van hoe de meeste mensen zijn en moet extra hulp krijgen om mee te kunnen doen met de meerderheid.

Wij gaan uit van het sociaal model: een student met een beperking is net zoals iedereen, een variant van de mens. Diversiteit, waarbij ruimte wordt gegeven aan verschillen, is niet alleen een morele plicht maar ook van belang om de samenleving beter te bedienen. Het VN-verdrag inzake personen met een handicap, dat sinds 2016 in Nederland van kracht is en uitgaat van toegankelijkheid, persoonlijke autonomie en participatie, is feitelijk gebaseerd op het sociale model.

Waarom is het belangrijk om te werken aan inclusief onderwijs?

Een inclusieve samenleving begint op school en onderwijs vormt hierin een belangrijke bouwsteen. Een school kan worden gezien als de ‘proeftuin’ van de maatschappij. Hier wordt samengewerkt en vindt interculturele communicatie plaats. De school is een plek waar uitwisseling wordt gestimuleerd tussen jongeren met verschillende sociale, culturele en etnische achtergronden; tussen jongeren met en zonder een functiebeperking.

  • Iedereen heeft gelijkwaardig recht op onderwijs. Onderwijs heeft een emancipatoire functie en kan dienen als grote gelijkmaker. Het leert ons samenwerken en kan dienen als beschermende factor. Bijvoorbeeld voor jongeren met psychische problematiek kan de school veilige plek zijn om hun problemen aan te kaarten en te leren hoe hiermee om te gaan. Voorwaarde hierbij is dat iedereen gelijke toegang heeft tot het onderwijs: de schoolgemeenschap moet een afspiegeling vormen van de samenleving. Jongeren met een functiebeperking moeten evenveel kansen krijgen om de universiteit te bereiken als jongeren zonder functiebeperking. Ook dit komt overeen met het eerder benoemde VN-verdrag inzake personen met een handicap. Het verdrag bepaalt dat mensen met een functiebeperking op alle terreinen gelijke rechten moeten krijgen. Dit verdrag geldt voor alle onderwijsinstellingen en zij zijn verplicht om inclusie actief te bevorderen.
  • De school als broedplaats. Onderwijs een belangrijke plek omdat dit de broedplaats is voor beeldvorming rondom belangrijke maatschappelijke onderwerpen zoals bijvoorbeeld psychische aandoeningen. Onderwijs is de plek voor persoonsvorming en socialisatie: hiermee is onderwijs doorslaggevend voor de manier waarop iemand (later) naar de wereld kijkt. Wanneer het lukt om juist hier taboes en stigma’s te doorbreken, creëren we een veilige plek om psychische problematiek bespreekbaar te maken, wat een solide basis legt voor de toekomst van deze generatie.

Hoe werk je aan studiesucces?

Bevordering van inclusie, en daarmee het studiesucces en studentenwelzijn is een taak van alle onderwijsprofessionals en ook de studenten zelf. Bewustzijn is hierbij belangrijk. Studenten moeten bij het instromen duidelijk aangeven wat zij aan ondersteuning nodig hebben. Ook tijdens het studieproces moeten studenten weten waar zij terecht kunnen voor adequate begeleiding en passende voorzieningen. Het is belangrijk dat de expertise van onderwijsprofessionals hierop aansluit, zodat zij toegankelijk lesgeven. Ook de verschillende sleutelmomenten van het studieproces betekent voor de student een nieuwe uitdaging! Bekijk studieproces in kaart en ontdek de verschillende sleutelmomenten van studeren met een ondersteuningsvraag en de rol hierin.

Gerelateerde items

Kamer ziet belang in behoud afstandsonderwijs voor studenten met een functiebeperking

ECIO Infolijn | Terugblik één jaar online onderwijs – veelgestelde ondersteuningsvragen

Update FNO’s nieuwe programma van en voor jongeren met een chronische aandoening

Tweede Kamerdebat studeren met een functiebeperking in mbo en hbo