Een verdiepend gesprek | vergezichten van inclusief onderwijs in een pandemie

Door Thijs de Lange

profielfoto jongeman met bril en krullend blond haar

30 maart 2021

Op 8 februari had ik als dagvoorzitter de eer het plenaire gedeelte van het tweejaarlijkse ECIO-congres te leiden. Tijdens die bijeenkomst bekeek ik in gesprek met gasten en sprekers in hoeverre echt inclusief onderwijs mogelijk is en hoe dat er dan uitziet. Zoals zo vaak bij dergelijke bijeenkomsten heb je weinig tijd om echt de diepte in te gaan. Ruim een maand later kreeg ik alsnog de kans om met Astrid Sluis en Sharon Klinkenberg, sprekers tijdens het ECIO-congres, een verdiepend gesprek te voeren over de kansen en extra mogelijkheden die door de coronacrisis zijn ontstaan. Daarbij delen ze hun visie op proctoring en de begeleiding van de studenten met een ondersteuningsvraag.

een persoon aan tafel, vier personen op afzonderlijke beeldschermen erachter en banner met ECIO

Ervaringen rondom begeleiding van studenten met een ondersteuningsvraag

Astrid Sluis is voormalig studentendecaan en tegenwoordig beleidsadviseur op de terreinen studentbegeleiding, studentenwelzijn en inclusief onderwijs aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. “In het hbo zijn mentoren belangrijk voor studenten met een ondersteuningsvraag. Die opereren ook als docent in klassikaal verband. Maar in de periode daarna heb je daar geen les meer van, dan wordt misschien een andere docent je studentbegeleider en dan moet je opnieuw je situatie uitleggen. Voor deze studenten zou het goed zijn als ze een begeleider hebben die niet alleen de studieloopbaan volgt, maar ook de student in zijn ontwikkeling, gedurende het gehele studieproces, begeleidt.”

Sharon Klinkenberg, docent statistiek en methodologie aan de Universiteit van Amsterdam en lid van de werkgroep toetsen op afstand, ziet ook verbeterpunten voor de universiteiten. “Op de universiteit hebben we de studieadviseur, maar dan stokt het. In het systeem is aangegeven wanneer een student een voorziening nodig heeft. Wanneer deze student, bijvoorbeeld bij een toets een bepaalde monitor nodig heeft, staat dat niet geregistreerd en moeten voorzieningen vaak ad hoc geregeld worden.” Dat kan ik als student Frans en alumnus van de studie Nederlands aan dezelfde universiteit beamen. Het is vervelend om voor elk tentamen te moeten aangeven dat je een laptop nodig hebt en deze vervolgens zelf moet ophalen. Terwijl men op de hoogte is van mijn ondersteuningsbehoefte.

Goeie kansen voor inclusiever onderwijs

Volgens Astrid zijn een aantal maatregelen generiek uitvoerbaar zodanig dat het onderwijs standaard inclusief wordt en je als student met een ondersteuningsbehoefte je vinger niet steeds hoeft op te steken. Want, waarom niet iedereen extra tijd geven als de tijdsfactor toch niet meespeelt voor een tentamen? En waarom niet twee toetskansen verdeeld over vier gelegenheden? Over dat laatste: “Als je beperkt belastbaar bent, kan je dan de toets maken op het moment dat je er ook klaar voor bent. We zien dat meer studenten de eerste gelegenheid halen met hogere cijfers en dat er bij de examencommissie veel minder aanvragen voor een derde gelegenheid binnenkomen.” Dat lijkt mij een veel inclusiever toetsbeleid opleveren. Maar Sharon werpt tegen dat je dan wel een probleem hebt wat betreft de belastbaarheid van docenten. Zij moeten dan immers langer aanwezig zijn voor een tentamen en ze hebben een grotere pool aan tentamenvragen nodig. Daarnaast bevestigt hij dat het bij kleine opleidingen daarnaast niet te zien is of een toets kwalitatief goed is, want daar heb je immers een aardige populatie voor nodig. En dat is dan ook wel weer waar.

” In mijn ideaalbeeld heb je een situatie waarbij studenten kunnen kiezen waar ze hun tentamen maken, op de campus of thuis. ” – Sharon Klinkenberg

De voordelen van proctoring

Met het digitaal onderwijs in coronatijd kwam er veel verzet tegen het gebruik van online proctoring tijdens tentamens. Waarbij een webcam de omgeving tijdens het maken van een tentamen filmt. De vraag is of je niet anders kan toetsen om dit te omzeilen. In het hbo is het volgens Astrid prima te doen om kennis te toetsen met producttoetsing. Dit kan het schrijven van een adviesrapport of het maken van een website zijn. Dan heb je niet al die toetsgelegenheden nodig, omdat je de kennis niet in de vorm van een tentamen toetst. Zo blijft het onderwijs evengoed flexibel. Dat lijkt mij als student een goede oplossing waarmee ook de docenten niet overbelast raken.

Sharon ziet daarentegen dat het op de universiteit niet mogelijk is alle kennis met essayvragen te toetsen. Daar heb je dan toch nog weer tentamens nodig. Daarbij is er steeds meer animo voor digitaal toetsen, ook buiten coronatijd. Op de campus is er echter niet de ruimte om dat allemaal te faciliteren. “De studenten die hele specifieke middelen nodig hebben om te kunnen studeren, hebben dat thuis goed geregeld. Zij zijn er bij gebaat het tentamen thuis te maken in plaats van op de universiteit.” Online proctoring maakt dit mogelijk en heeft hier dus een voordeel. Ik zou het dan denk ik toch wel weten: als student scheelt mij dat dan zo’n twee uur reistijd en daarmee energie. En ik kan dan mijn eigen vertrouwde laptop gebruiken. Hier zijn mijn licht-trillende handen goed op ingesteld en de muis reageert minder gevoelig.

Volgens Sharon is de privacykwestie rondom proctoring overigens goed geborgd. “De software die je hiervoor aanschaft moet qua privacy voldoen aan de Europese AVG-richtlijn. Er worden hele strikte afspraken gemaakt over de bewaartermijn en gebruik van data. Er is niet veel aan te merken op de dataprotectie en de opname wordt gecodeerd opgeslagen. De enige inbreuk op privacy is dat je de achterkant van mijn kamer kan zien. Maar alleen de surveillant en, bij conflicten, de examencommissie kan de registratie bekijken. In de hybride situatie kan je als student daarvoor kiezen; als je het niet wilt, kun je de toets op de campus maken.”

” We hebben als sociale wezens fysiek onderwijs nodig. We hebben alleen nu veel meer tools om maatwerk te kunnen leveren. ” – Sharon Klinkenberg

‘Massaal terug naar de campus’

Op de vraag wat de mate van hybride onderwijs is na deze lockdownfase, durft Astrid geen voorspellingen te doen. “Een fors deel van het hbo zal fysiek blijven, verwacht ik, omdat daar veel praktijk- en vaardigheidsonderwijs in zit.” Astrid ziet ook dat studenten die het zwaar hebben nu al met toestemming naar de campus komen. “Maar ik denk dat er zeker onderdelen online zullen blijven. Deze combinatie is, denk ik, prima voor de meeste studenten.” “Ik verwacht dat we massaal teruggaan naar de campus met z’n allen. Mede vanwege het logistieke apparaat van de hoger onderwijsinstellingen,” aldus Sharon. Dan heeft hij het bijvoorbeeld over het bureau dat de zaalreserveringen regelt. “We zijn nu al bezig met alle zaalreserveringen voor september. Dus die machine blijft draaien. We hebben als sociale wezens fysiek onderwijs nodig.” Ik vind dat geen doorslaggevend argument: dat een les op de campus is ingeroosterd, hoeft niet automatisch te betekenen dat je daar ook gebruik van moet maken. Ik zou het prettig vinden als het onderwijs een paar dagen in de week online is en een paar dagen fysiek. “In sommige gevallen is fysiek onderwijs inderdaad achterhaald,” geeft Sharon toe. “Ik voorzie dat in september het onderwijs online blijft voor buitenlandse studenten.” Fijn is dan te weten dat volgens Sharon de resultaten aantonen dat online onderwijs kwalitatief niet onderdoet voor fysiek onderwijs.

Hoorcollege op dubbele snelheid

Maar als die hoorcolleges veelal weer fysiek plaatsvinden, moeten we die dan niet standaard opnemen voor studenten die niet zomaar en altijd naar de campus kunnen komen? Ik denk aan de student in een rolstoel die vanwege zijn of haar verzorging niet om 10:00 op de campus kan zijn, maar wel op tijd achter de laptop de les kan volgen. Het zou jammer zijn als we die studenten na corona weer buitensluiten. Astrid en Sharon vinden dat wel zinvol, maar Sharon wil ervoor waken dat studenten pas een week voor de tentamens de colleges gaan bekijken. “Je kan dat ondervangen door aan de hoorcolleges verplichte wekelijkse opdrachten te verbinden. Dan past het binnen de ‘onderwijslijn’ en kun je dat voor iedereen doen. Als je alleen maar de hoorcolleges opneemt en verder niets biedt aan onderwijs, gaat het mis.” In dat laatste geval opteert Sharon eerder voor het online beschikbaar stellen van hoorcolleges, alleen voor mensen die dat nodig hebben. Astrid vindt dat hoorcolleges standaard opgenomen en voor iedereen die de module volgt beschikbaar moeten worden gesteld, maar ze kan zich ook wel vinden in de optie van Sharon. “Eigenlijk is het inhoudelijk alleen maar goed wat er met die opnames wordt gedaan,” concludeert Sharon. “Wij zien dat studenten die wat slechter presteren de mogelijkheid hebben om het college nog een keer terug te kijken en de betere studenten komen niet naar het college en spelen de opname op dubbele snelheid af.” Zo zie je maar weer: inclusief onderwijs heeft voor iedereen voordelen.

Een kastje met een 360º-camera

Het is volgens Sharon echter niet te doen om elke zaal te voorzien van opnameapparatuur. Dat zou veel te veel kosten. “We zien nu wel de ontwikkeling van hybride onderwijs waarin je met technologisch minder geavanceerde spullen werkt.” Hij brengt de toepassing van een zogenaamde uil in. Dat is een kastje met een 360º-camera die je midden in het lokaal zet. “Het kastje kan je koppelen met Zoom. De studenten thuis kunnen dan om zich heen kijken en de camera focust op diegene die begint te praten.” Via Zoom kan je het college dan meteen opslaan. Ik zou dat wel eerst willen testen. De apparatuur moet echt goed zijn om de les niet tot een vermoeiende luisteroefening te reduceren. En het moet ook voor minder technisch onderlegde docenten te doen zijn.

Ach ja, de tijd zal het uitwijzen welke kant we opgaan na de lockdown. Dat we in een korte tijd grote stappen hebben gemaakt, is de Sharon en Astrid wel duidelijk. Sharon: “Elk argument dat je zou opwerpen tegen het bieden van voorzieningen voor mensen die dat nodig hebben, omdat dat ten koste gaat van de onderwijskwaliteit, is volledig van tafel. Dit argument kan niemand meer maken”.

Deel ook jouw verhaal!

Ervaar jij ook belemmeringen tijdens je studie door jouw functiebeperking of extra ondersteuningsvraag?
Wij zijn benieuwd naar jouw verhaal. Via onderstaande button vind je de vragenlijst als input voor jouw verhaal. Samen met jou maken wij daarvan een ervaringsverhaal met impact!

Gerelateerde items