De verschillende rollen van het College voor de Rechten van de Mens inzake het VN-verdrag handicap

ECIO in gesprek met voorzitter Adriana van Dooijeweert over de aanpak voor inclusiever onderwijs

Afbeelding logo's VN-verdrag en College rechten van de mens

19 mei 2021

Als onafhankelijk toezichthouder op de implementatie van het VN-verdrag Handicap in Nederland vervult het College voor de Rechten van de Mens een belangrijke taak in het toewerken naar inclusie. Het College heeft ook nog andere rollen die belangrijk zijn voor het implementatieproces. Marit Schreurs (ECIO) en Ellen van Veen (ECIO) spraken hierover met Adriana van Dooijeweert, de voorzitter van het College voor de Rechten van de Mens. Ze is openhartig over het belang van inclusief onderwijs en haar toekomstbeeld van het hoger onderwijs.

Foto adriana v. dooijeweert

Verschillende rollen inzake het VN-verdrag Handicap

Het College voor de Rechten van de Mens heeft drie rollen als het gaat om het VN-verdrag Handicap, adviseur, het behandelen van discriminatieklachten en toezichthouder. Allereerst adviseert het College over wetgeving waar mensenrechten een rol spelen. Het College is hierin een adviseur van de wetgever. Daarnaast kan het College een oordeel geven of er sprake is van discriminatie. Men kan bij het College terecht met een discriminatieklacht, bijvoorbeeld als een school weigert om een redelijke aanpassing te doen. Het College beoordeelt dan of er volgens de wet is gehandeld. Met de ratificatie van het VN-verdrag Handicap heeft het College als derde taak het toezichthouden op de implementatie ervan in Nederland. Hiervoor moet het College jaarlijks rapporteren over de stand van zaken bij de uitvoering van het verdrag. “Het zijn verschillende rollen en verschillende petten maar die horen wel bij elkaar”, aldus Van Dooijeweert.

” De individuele klachten geven het College een concreet beeld van wat er speelt. Daarom kunnen er betere adviezen en aanbevelingen worden gedaan over wetgeving en beleid. ” – Adriana van Dooijeweert

Praktijkvoorbeeld: toegankelijkheid schoolgebouw

Van Dooijeweert vertelt over een rolstoelgebonden middelbare scholier die niet zelfstandig de school in kon. Pas na twee jaar werd het probleem met een elektrische bediening in de toegangsdeur opgelost. Desondanks bleef een deel van het gebouw ontoegankelijk waardoor de conciërge haar toegang moest blijven verlenen. Op deze manier is er geen sprake van autonomie, een van de grondbeginselen van het VN-verdrag. Het College heeft in deze zaak geoordeeld dat de school zich onvoldoende had ingespannen om binnen een redelijke termijn de doeltreffende aanpassingen te doen. Echter, de school voldeed wel aan het bouwbesluit. Daarom was deze zaak aanleiding om de minister van Binnenlandse Zaken te adviseren om meer duidelijkheid te geven in het bouwbesluit, over wat er nodig is om zelfstandige toegang te garanderen voor mensen met een functiebeperking. Op deze manier leiden individuele klachten, die het College beoordeelt, dus tot algemene adviezen en aanbevelingen.

Inclusief onderwijs als speerpunt

Voor het toezichthouden op de implementatie van het verdrag focust het College op een paar thema’s. Tot 2023 is onderwijs een van de speerpunten. “Met inclusief onderwijs worden mensen in staat gesteld om onderdeel van de maatschappij te zijn.” Het is dus een belangrijk onderdeel van het VN-verdrag. Onderwijsinstellingen moeten zorgen voor redelijke aanpassingen als studenten hier behoefte aan hebben. “Dan moet er tenminste onderzoek plaatsvinden en een gesprek worden gevoerd. Voor de rest is het niet de taak van het College om aan te geven hoe inclusief onderwijs er in Nederland uit moet zien. Dat is aan beleidsmakers en de wetgever”. Wel wil het College graag helpen om samen naar inclusief onderwijs toe te werken. Hiervoor komt het grote netwerk met ervaringsdeskundigen goed van pas.

Werk maken van het VN-verdrag

Het College spoort de regering aan om werk te maken van het VN-verdrag. Hier zijn nog stappen in te maken, maar Van Dooijeweert ziet al beweging. Zo is zij blij met de aankomende wetswijziging die mensen met een auditieve beperking die ouder zijn dan 30 jaar het recht geeft op tolkvoorziening in het onderwijs. Het College heeft hier ook een aanbeveling over gedaan in zijn advies over het recht op onderwijs volgens het VN-verdrag handicap.. Ook zal vanuit OCW een routekaart ontwikkeld worden naar inclusiever onderwijs. Dit kan worden gezien als het begin van een stappenplan, iets waar het College al lang op aandringt. “Het zou mooi zijn als dit er ook voor het hoger onderwijs komt.” Daarnaast mist Van Dooijeweert nog de aandacht voor het VN-verdrag in relatie tot Caribisch Nederland. “Daar moet iets gaan gebeuren.”

“Je hebt samenwerking nodig om te bouwen aan inclusief onderwijs”

Het toewerken naar inclusief onderwijs is niet alleen de taak van de overheid. Er is samenwerking nodig tussen verschillende partijen in de maatschappij. Daarom is het ook goed dat al verschillende hoger onderwijsinstellingen de intentieverklaring hebben getekend. “Je ziet dat het leeft binnen onderwijsinstellingen en dat moet je blijven stimuleren.” Hiervoor is het goed om naar voorbeelden in het buitenland te kijken, vindt Van Dooijeweert. Schotland en Amerika doen het al goed als het gaat om inclusief onderwijs.

Blik op de toekomst

“Hoe inclusief onderwijs er over 10 jaar zal uitzien vind ik ontzettend moeilijk. Ik denk dat je moet gaan denken aan grote instellingen.” Hier kunnen faciliteiten als prikkelarme ruimtes en fysiotherapie worden aangeboden. En er moet maatwerk worden geleverd. Dus klaslokalen waar mensen met elkaar een bepaalde stof aangeleerd krijgen, maar ook breakout rooms, fysiek of online, waar mensen wat meer rust hebben en meer een op een contact met docenten kunnen hebben.” Van Dooijeweert vindt het lastig om te zeggen of onderwijs volledig inclusief zal worden omdat iedere student andere ondersteuning nodig heeft. Maar het is wel belangrijk om op deze manier te denken en te streven naar gelijke kansen op volledige ontwikkeling. “Ik hoop dat, als mijn jongste kleinkinderen zo oud zijn om naar het hoger onderwijs te kunnen, het onderwijs in ieder geval stukken inclusiever is dan dat het nu is.”

Gerelateerde items

VN-verdrag handicap in Nederland | wat is er de afgelopen 5 jaar bereikt?

Perspectief ministeries OCW en VWS op inclusief hoger onderwijs